Theo tờ QQ (Trung Quốc), Viện nghiên cứu giáo dục MyCOS vừa công bố báo cáo việc làm sinh viên đại học nước này năm 2026, trong đó bảng xếp hạng thu nhập gây chú ý khi ngôi vị số một đổi chủ sau nhiều năm.
Cụ thể, ngành Khoa học kỹ thuật vi điện tử đạt mức lương trung bình 7.814 NDT (khoảng 30 triệu đồng) mỗi tháng chỉ sau nửa năm ra trường. Con số này giúp ngành chính thức vượt qua An ninh thông tin, cái tên từng đứng đầu bảng lương suốt nhiều năm liền. Xếp ngay sau là Khoa học kỹ thuật điện tử và Tự động hóa. Nhóm ngành Chế tạo tiên tiến cũng đồng loạt tăng hạng, trong khi Khoa học máy tính và Kỹ thuật phần mềm lại rớt khỏi top 10.
Lý do sâu xa đằng sau cuộc đổi ngôi này là tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng trong chuỗi cung ứng chip. Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, xe năng lượng mới và thiết bị công nghệ cao hiện đều phụ thuộc vào chip tự nghiên cứu. Trong khi đó, các doanh nghiệp bán dẫn liên tục mở rộng sản xuất, dẫn đến nhu cầu khổng lồ về nhân sự am hiểu công nghệ và thiết kế mạch.
Bên cạnh đó, ngành này có ngưỡng đào tạo rất cao. Sinh viên theo học phải nắm vững vật lý bán dẫn, công nghệ nano và nhiều môn học nặng tính lý thuyết. Điều này khiến số lượng người tốt nghiệp đạt chuẩn mỗi năm khá hạn chế. Tình trạng cung không đủ cầu đã trực tiếp đẩy mức lương khởi điểm lên cao.
Câu chuyện đổi ngôi ở Trung Quốc không phải là hiện tượng đơn lẻ. Tại Việt Nam, nhóm ngành tương ứng thường được gọi là Vi mạch bán dẫn hoặc Thiết kế vi mạch cũng đang trải qua giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ về nhu cầu nhân lực. Nếu các ngành phần mềm tạo ra ứng dụng và hệ điều hành, thì ngành này tạo ra "bộ não phần cứng" để những hệ thống đó có thể vận hành.
Sinh viên theo học phải nắm chắc các môn nền tảng như vật lý bán dẫn, lý thuyết mạch điện tử, thiết kế vi mạch tương tự và vi mạch số, quy trình công nghệ chế tạo bán dẫn cùng kỹ năng sử dụng phần mềm mô phỏng chuyên dụng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi nền tảng toán và vật lý vững chắc, khối lượng kiến thức nặng và mang tính lý thuyết cao ngay từ những năm đầu.
Trước làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, nhiều trường đại học lớn ở Việt Nam đã mở mới hoặc nâng cấp chương trình đào tạo.
Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, điểm chuẩn năm 2025 của ngành Kỹ thuật vi điện tử và Công nghệ nano lên tới 28,25 điểm, còn Kỹ thuật Điện tử - Viễn thông lấy 28,07 điểm. Nhiều đơn vị đào tạo lớn khác tại Hà Nội cũng ghi nhận mức điểm trúng tuyển cao, như Đại học Công nghệ lấy 25,60 điểm cho chương trình Kỹ thuật vật liệu và Vi điện tử, Đại học Khoa học Tự nhiên lấy 25,55 điểm ngành Công nghệ bán dẫn, hay Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông lấy 25,50 điểm ngành Công nghệ vi mạch bán dẫn.
Ở khu vực phía Nam, Đại học Bách khoa TP.HCM đang đào tạo kỹ sư thiết kế vi mạch qua khoa Điện - Điện tử, bên cạnh các chương trình của Đại học Quốc tế và Đại học Công nghệ Thông tin.
Cùng với đó, Đại học FPT đã mở khoa Vi mạch bán dẫn riêng, tuyển sinh tại cả bốn phân hiệu Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM và Cần Thơ. Tại miền Trung, Đại học Bách khoa Đà Nẵng cũng đang tích cực đào tạo nguồn nhân lực cho ngành này.
Việt Nam hiện đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực ngành vi mạch bán dẫn đến năm 2030, trong khi thị trường mới chỉ đáp ứng được chưa đầy 20% lượng kỹ sư chất lượng cao cần thiết. Khoảng cách cung cầu lớn buộc các doanh nghiệp phải liên tục nâng mức lương để thu hút và giữ chân nhân tài.
Về thu nhập thực tế, sinh viên mới ra trường thường nhận từ 10 đến 20 triệu đồng mỗi tháng, cao hơn mặt bằng chung của các ngành kỹ thuật khác. Mức này có thể tăng lên 25 đến 45 triệu đồng mỗi tháng sau 3 đến 5 năm kinh nghiệm nếu làm việc tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Một khảo sát khác từ cộng đồng trong ngành thậm chí ghi nhận những con số khả quan hơn, cho thấy thu nhập sau thuế năm đầu đi làm của kỹ sư thiết kế chip trung bình đạt gần 220 triệu đồng một năm, tăng lên hơn 330 triệu đồng sau 5 năm và có thể vượt mốc 1,3 tỷ đồng mỗi năm với những người có 15 đến 20 năm kinh nghiệm.
Tuy vậy, mức lương hấp dẫn này không dành cho tất cả mọi người. Ngành học đòi hỏi sự kiên trì và tính tỉ mỉ cực kỳ cao. Hầu hết các vị trí thiết kế chuyên sâu đều yêu cầu nhân sự phải học lên thạc sĩ, tiến sĩ hoặc thành thạo ngoại ngữ để làm việc trong môi trường quốc tế. Dù đầy thử thách, nhưng với những ai đủ kiên trì theo đuổi đến cùng, vi mạch bán dẫn vẫn đang là một trong những lựa chọn nghề nghiệp có triển vọng dài hạn rõ ràng nhất hiện nay.
