Tranh chấp thừa kế nhà đất là những mâu thuẫn liên quan đến quyền hưởng di sản là quyền sử dụng đất, nhà ở và tài sản gắn liền với đất.
Các tranh chấp thường gặp gồm: xác định người thừa kế, hiệu lực của di chúc, tỷ lệ di sản được hưởng, yêu cầu chia di sản hoặc tranh chấp giữa người thừa kế với người đang quản lý, sử dụng nhà đất.
Khi đó, các bên có thể lựa chọn thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện tại Tòa án.
Ba cách giải quyết tranh chấp
Theo quy định, các bên có thể lựa chọn một trong ba cách giải quyết sau:
Thứ nhất, thương lượng.
Các bên trực tiếp trao đổi, thỏa thuận về người được hưởng di sản và phương án phân chia nhà đất mà không cần bên thứ ba can thiệp.
Đây là phương án đơn giản, ít tốn kém và giúp hạn chế mâu thuẫn trong gia đình. Khi đạt được thỏa thuận, các bên nên lập thành văn bản để làm căn cứ thực hiện thủ tục công chứng, đăng ký biến động nhà đất.
Thứ hai, hòa giải.
Nếu không thể tự thương lượng, các bên có thể nhờ người thân, hòa giải viên hoặc một tổ chức trung gian hỗ trợ tìm phương án giải quyết.
Cần lưu ý, tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất được xác định là tranh chấp liên quan đến đất đai. Vì vậy, hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất không phải là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện. Các bên có thể gửi đơn trực tiếp đến Tòa án có thẩm quyền. Tuy nhiên, hòa giải vẫn được khuyến khích nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí và giữ gìn quan hệ gia đình.
Thứ ba, khởi kiện tại Tòa án.
Khi thương lượng và hòa giải không đạt kết quả, người có quyền, lợi ích bị xâm phạm có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án xác định người thừa kế, phần di sản mỗi người được hưởng và giải quyết các quyền, nghĩa vụ liên quan.
Đương sự có thể tự mình khởi kiện hoặc ủy quyền cho người khác tham gia tố tụng theo quy định.
Hồ sơ khởi kiện cần những gì?
Căn cứ Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, hồ sơ khởi kiện cơ bản gồm:
- Đơn khởi kiện theo mẫu;
- Căn cước công dân, hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân của người khởi kiện;
- Giấy chứng tử của người để lại di sản;
- Di chúc, nếu thừa kế theo di chúc;
- Giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại di sản;
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở;
- Tài liệu chứng minh nguồn gốc, quá trình quản lý và sử dụng nhà đất;
- Các chứng cứ khác chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.
Nếu chưa thể thu thập đầy đủ tài liệu vì lý do khách quan, người khởi kiện có thể nộp những chứng cứ hiện có và bổ sung theo yêu cầu của Tòa án trong quá trình giải quyết.
Nộp đơn tại Tòa án nào?
Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp dân sự, trong đó có tranh chấp thừa kế nhà đất.
Đối với tranh chấp có đối tượng là bất động sản, đơn khởi kiện được gửi đến Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ nơi có nhà đất tranh chấp.
Người khởi kiện có thể nộp đơn trực tiếp tại Tòa án, gửi qua dịch vụ bưu chính hoặc gửi trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án nếu hệ thống hỗ trợ.
Trình tự giải quyết tại Tòa án
Sau khi nhận đơn, Tòa án xem xét hồ sơ và yêu cầu sửa đổi, bổ sung nếu cần thiết. Khi vụ án thuộc thẩm quyền, người khởi kiện sẽ được thông báo nộp tiền tạm ứng án phí.
Trong thời hạn 7 ngày kể từ khi nhận được thông báo, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí và giao lại biên lai cho Tòa án. Trường hợp được miễn hoặc không phải nộp án phí, Tòa án sẽ thụ lý khi hồ sơ đáp ứng điều kiện.
Thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm thông thường không quá 4 tháng kể từ ngày thụ lý. Với vụ án phức tạp hoặc có trở ngại khách quan, thời hạn này có thể được gia hạn nhưng không quá 2 tháng.
Sau giai đoạn chuẩn bị xét xử, Tòa án đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm. Nếu không đồng ý với bản án, đương sự có quyền kháng cáo trong thời hạn luật định để yêu cầu xét xử phúc thẩm.
Việc lựa chọn phương án giải quyết cần căn cứ vào tính chất tranh chấp và khả năng thỏa thuận giữa các bên. Trong trường hợp mâu thuẫn kéo dài, tài sản có giá trị lớn hoặc hồ sơ pháp lý phức tạp, khởi kiện tại Tòa án là phương án giúp xác định rõ quyền và nghĩa vụ của từng người thừa kế.
