Dầu nhớt giữ vai trò quan trọng trong việc bôi trơn, làm mát và bảo vệ các bộ phận bên trong động cơ. Nhiều người cho rằng xe ít sử dụng thì không cần thay dầu thường xuyên. Tuy nhiên, ngay cả khi phương tiện nằm im trong thời gian dài, dầu nhớt vẫn có thể biến chất do quá trình oxy hóa, hấp thụ hơi ẩm và tác động từ môi trường.
Dầu nhớt giúp giảm ma sát giữa các bề mặt kim loại khi động cơ vận hành, hạn chế mài mòn và ngăn ngừa sự tích tụ của cặn bẩn. Để thực hiện những chức năng này, dầu được bổ sung nhiều loại phụ gia chuyên dụng như chất chống ăn mòn, chống oxy hóa và hạn chế hình thành cặn. Thành phần, công thức của từng sản phẩm được các nhà sản xuất nghiên cứu nhằm đáp ứng những yêu cầu vận hành khác nhau.
Thông thường, chủ xe dựa vào số kilomet đã di chuyển để xác định thời điểm thay dầu. Chẳng hạn, một số loại dầu có chu kỳ thay sau khoảng 5.000 dặm, tương đương 8.000 km. Tuy nhiên, đây không phải căn cứ duy nhất. Thời gian sử dụng cũng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng dầu, nhất là đối với những phương tiện ít vận hành.
Theo Cục Quản lý Đường bộ Liên bang Mỹ, người dân nước này lái xe trung bình khoảng 16.550 dặm mỗi năm. Với tần suất sử dụng như vậy, nhiều phương tiện cần thay dầu khoảng ba lần trong năm. Ngược lại, những chiếc xe ít di chuyển vẫn không thể bỏ qua việc bảo dưỡng dầu nhớt, bởi chất lượng dầu có thể suy giảm ngay cả khi động cơ không hoạt động thường xuyên.
Vì sao dầu nhớt vẫn xuống cấp khi xe ít sử dụng?
Một trong những nguyên nhân khiến dầu mất dần chất lượng là sự suy giảm hiệu quả của các chất phụ gia. Sau một thời gian, những thành phần có tác dụng chống ăn mòn, hạn chế mài mòn và ngăn đóng cặn có thể bị biến đổi hoặc không còn phát huy hiệu quả như ban đầu.
Trong điều kiện bảo quản phù hợp, dầu nhớt chưa mở nắp có thể duy trì chất lượng trong nhiều năm, thậm chí khoảng 5 năm tùy sản phẩm. Tuy nhiên, khi chai dầu đã được mở, quá trình tiếp xúc với không khí, hơi ẩm và bụi bẩn có thể đẩy nhanh sự biến chất. Thời gian sử dụng thực tế còn phụ thuộc vào khuyến cáo của nhà sản xuất và điều kiện bảo quản.
Đối với dầu đã được đổ vào động cơ, dù hệ thống tương đối kín, dầu vẫn có thể xảy ra quá trình oxy hóa và hấp thụ độ ẩm. Những yếu tố này khiến đặc tính bôi trơn dần suy giảm. Dầu khoáng thông thường cũng có thể biến chất nhanh hơn một số loại dầu tổng hợp, do sự khác biệt về cấu trúc và độ ổn định của thành phần gốc dầu.
Chủ xe có thể sử dụng que thăm dầu để kiểm tra sơ bộ tình trạng dầu trong động cơ. Dầu mới thường có màu vàng hổ phách, trong khi dầu đã qua sử dụng có thể chuyển sang màu sẫm. Tuy nhiên, màu sắc không phải căn cứ duy nhất để đánh giá dầu còn tốt hay đã hỏng, bởi dầu có thể đổi màu trong quá trình làm sạch động cơ. Nếu dầu có mùi khét bất thường, xuất hiện cặn hoặc có dấu hiệu lẫn nước, chủ xe nên đưa phương tiện đi kiểm tra.
Với những xe ít vận hành, thời gian thay dầu thường được cân nhắc trong khoảng 6-12 tháng, tùy loại dầu, dòng xe và điều kiện sử dụng. Người dùng nên ưu tiên hướng dẫn trong sổ tay bảo dưỡng của nhà sản xuất thay vì áp dụng một mốc thời gian chung cho mọi phương tiện.
Bảo quản dầu đúng cách để hạn chế biến chất
Không chỉ thời gian, điều kiện bảo quản cũng tác động đến tuổi thọ của dầu nhớt. Dầu nên được đặt trong chai đóng kín, ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và nguồn nhiệt cao. Việc hạn chế tiếp xúc với không khí, độ ẩm và bụi bẩn giúp duy trì chất lượng dầu lâu hơn.
Sử dụng dầu nhớt đã xuống cấp có thể khiến khả năng bôi trơn không còn bảo đảm, làm tăng ma sát và tốc độ mài mòn giữa các chi tiết động cơ. Đồng thời, cặn bẩn có nguy cơ tích tụ, ảnh hưởng đến quá trình vận hành và làm tăng khả năng phát sinh sự cố.
Chi phí thay dầu định kỳ thường thấp hơn nhiều so với khoản tiền phải bỏ ra để sửa chữa động cơ khi xảy ra hư hỏng. Vì vậy, ngay cả khi xe ít di chuyển hoặc thường xuyên nằm trong gara, chủ phương tiện vẫn cần theo dõi thời hạn bảo dưỡng và thay dầu theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
