Có người miệt mài làm việc suốt nhiều năm nhưng thu nhập gần như không nhích lên. Trong khi đó, cũng có người càng tích lũy kinh nghiệm, khả năng kiếm tiền càng tốt, tài sản ngày một tăng. Khoảng cách này đôi khi không nằm ở việc ai làm việc nhiều hơn, mà ở cách mỗi người lựa chọn cơ hội, phát triển năng lực và sử dụng đồng tiền.
Nhiều người vẫn nghĩ chỉ cần chăm chỉ, học thật nhiều hoặc kiên trì với công việc đủ lâu thì thu nhập sớm muộn cũng tăng. Tuy nhiên, thực tế không đơn giản như vậy.
Nỗ lực là nền tảng quan trọng, nhưng nếu chỉ làm nhiều mà không nâng cao giá trị tạo ra, một người vẫn có thể mắc kẹt trong cùng một mức thu nhập suốt nhiều năm.
Ở chiều ngược lại, những người có xu hướng cải thiện tài chính theo thời gian thường có một số điểm chung trong cách suy nghĩ và hành động. Đây không phải công thức bảo đảm giàu có, nhưng là những phẩm chất giúp họ tận dụng tốt hơn thời gian, tiền bạc và các cơ hội xuất hiện trong cuộc sống.
1. Luôn sẵn sàng thích nghi
Thu nhập không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với bằng cấp hay thành tích học tập. Thị trường lao động liên tục thay đổi, công nghệ mới xuất hiện và nhu cầu của doanh nghiệp cũng không ngừng dịch chuyển. Người có khả năng thích ứng thường không cố níu giữ một cách làm chỉ vì nó từng mang lại kết quả trong quá khứ.
Họ quan sát xu hướng, bổ sung kỹ năng và sẵn sàng chuyển hướng khi cần thiết. Điều này cũng đúng với quản lý tài chính cá nhân. Một kế hoạch tiền bạc phù hợp ở tuổi 25 có thể không còn hiệu quả khi bước sang tuổi 40. Người linh hoạt biết điều chỉnh cách kiếm tiền, tiết kiệm và đầu tư theo từng giai đoạn của cuộc đời.
2. Biết bắt tay vào làm thay vì chờ hoàn hảo
Giữa việc hiểu một điều và thực sự thực hiện nó luôn tồn tại một khoảng cách. Nhiều người biết mình cần học thêm ngoại ngữ, nâng chuyên môn, tìm công việc tốt hơn hay tạo thêm nguồn thu nhưng lại trì hoãn trong thời gian dài.
Người có khả năng cải thiện thu nhập thường không đợi mọi điều kiện trở nên hoàn hảo. Khi cơ hội đã đủ rõ, họ có thể bắt đầu từ quy mô nhỏ, sau đó vừa làm vừa điều chỉnh. Điều đáng nói không phải là họ liều lĩnh hơn người khác, mà là họ có khả năng biến một ý tưởng thành hành động thực tế.
3. Không quá bằng lòng với những gì đang có
Ổn định không phải điều xấu. Nhưng nếu sự ổn định khiến một người không còn muốn tiến lên, nó có thể trở thành rào cản.
Những người có xu hướng gia tăng thu nhập thường tự đặt ra những câu hỏi như: Công việc hiện tại còn dư địa phát triển trong vài năm tới không? Kỹ năng nào đang được thị trường đánh giá cao? Có thể tạo thêm nguồn thu nào ngoài tiền lương? Việc liên tục đặt câu hỏi giúp họ tìm cách nâng giá trị của bản thân thay vì chỉ chờ doanh nghiệp tăng lương theo thâm niên.
4. Biết biến những lần khó khăn thành bài học
Từng thiếu tiền không đồng nghĩa một người sẽ tự động biết quản lý tài chính. Nhưng nếu biết nhìn lại, những giai đoạn khó khăn có thể mang đến những bài học mà thời điểm thuận lợi khó có được.
Người từng trải qua cảnh mất việc, giảm thu nhập hoặc phải cân nhắc từng khoản chi thường hiểu rõ hơn tầm quan trọng của quỹ dự phòng. Khi tài chính tốt lên, họ cũng có xu hướng thận trọng với nợ nần, chi tiêu theo cảm xúc và những khoản đầu tư vượt quá khả năng chịu đựng. Họ hiểu rằng kiếm tiền quan trọng, nhưng bảo vệ thành quả kiếm được cũng quan trọng không kém.
5. Xác định rõ mình muốn tiền bạc phục vụ điều gì
“Mong kiếm nhiều tiền hơn” chưa phải một mục tiêu tài chính cụ thể. Thay vào đó, một người có thể đặt ra những mục tiêu rõ ràng như tích lũy một khoản nhất định trong một năm, xây dựng quỹ dự phòng đủ trang trải 6 tháng, trả hết một khoản vay lớn hay đạt mức tài sản nhất định trước tuổi nghỉ hưu.
Khi biết tiền đang được dành cho mục tiêu nào, việc chi tiêu cũng trở nên có chủ đích hơn. Một người có kế hoạch tài chính rõ ràng sẽ dễ nói “không” với những khoản mua sắm không cần thiết, bởi họ hiểu mỗi đồng tiền đang được phân bổ cho một mục tiêu lớn hơn.
6. Không tiêu tiền chỉ để chứng tỏ bản thân
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người khó tích lũy là nhu cầu phải chứng minh mình thành công trước người khác. Xe vượt khả năng tài chính, căn nhà quá lớn, những bữa ăn đắt đỏ hay các món đồ mua chỉ vì sợ bị đánh giá là “không bằng người ta” đều có thể tạo ra áp lực tài chính không cần thiết.
Người có nền tảng tài chính vững thường không quá bận tâm đến việc phải thể hiện mình giàu có. Họ có thể sử dụng những món đồ bình thường dù thu nhập tốt, bắt đầu một công việc nhỏ hoặc học lại một kỹ năng từ đầu nếu đó là bước cần thiết để tiến xa hơn. Khi không còn bị sĩ diện chi phối, một người cũng giảm được nhiều khoản chi tiêu mang tính hình thức.
7. Chăm chỉ nhưng biết tập trung vào việc tạo giá trị
Bận rộn cả ngày không đồng nghĩa với việc tạo ra nhiều giá trị. Có người làm việc 10 tiếng nhưng phần lớn thời gian lại dành cho những nhiệm vụ ít tác động đến thu nhập hoặc mục tiêu dài hạn.
Người biết phát triển thu nhập thường cố xác định đâu là phần việc quan trọng nhất: Kỹ năng có giá trị cao, khách hàng tiềm năng, sản phẩm tạo lợi nhuận tốt hoặc nhiệm vụ có khả năng mở ra cơ hội mới. Họ vẫn làm việc chăm chỉ, nhưng không để sự chăm chỉ bị phân tán.
8. Có tư duy đổi mới
Trong công việc và kinh doanh, đôi khi lợi thế không đến từ việc làm nhiều hơn mà từ việc nhìn thấy một nhu cầu mới sớm hơn. Đó có thể là học một phần mềm mới, chuyển sang lĩnh vực đang có nhu cầu, cải tiến quy trình hoặc tìm phương pháp cung cấp dịch vụ thuận tiện hơn cho khách hàng.
Đổi mới không nhất thiết đồng nghĩa với việc phát minh ra một thứ hoàn toàn mới. Nhiều khi, chỉ cần làm một công việc quen thuộc nhanh hơn, tốt hơn hoặc phù hợp với nhu cầu hiện tại của thị trường cũng đã tạo ra lợi thế.
9. Chấp nhận rủi ro nhưng phải biết tính toán
Muốn tăng thu nhập trong khi tuyệt đối tránh mọi rủi ro là điều gần như không thể. Chuyển việc, học một nghề mới, mở kinh doanh hay đầu tư đều có khả năng thất bại.
Điểm khác biệt nằm ở việc một người chuẩn bị cho rủi ro đó như thế nào. Thay vì quyết định theo cảm hứng, họ thường tính trước kịch bản xấu nhất: Nếu thất bại sẽ mất bao nhiêu? Khoản tiền đó chiếm tỷ lệ nào trong tổng tài sản? Nếu nguồn thu bị gián đoạn thì quỹ dự phòng có đủ để duy trì cuộc sống hay không? Họ vẫn bước ra khỏi vùng an toàn, nhưng không đặt toàn bộ tài chính vào một lựa chọn duy nhất.
10. Có thói quen xem lại những quyết định đã qua
Một người làm việc 10 năm chưa chắc có 10 năm kinh nghiệm. Nếu không nhìn lại và rút kinh nghiệm, họ có thể chỉ đang lặp lại cùng một cách làm trong 10 năm.
Người tiến bộ thường xuyên tự đánh giá những quyết định của mình: Vì sao việc này thành công? Khoản đầu tư kia sai ở đâu? Vì sao tháng này chi tiêu vượt kế hoạch? Điều gì giúp một công việc đạt kết quả tốt? Việc tổng kết giúp họ tránh lặp lại cùng một sai lầm và biến trải nghiệm thành kinh nghiệm thực sự.
11. Biết tận dụng nguồn lực thay vì tự làm tất cả
Không ai có thể giỏi mọi lĩnh vực. Người làm việc hiệu quả hiểu khi nào nên tự thực hiện, khi nào cần hợp tác và khi nào nên sử dụng công cụ hoặc nhờ đến kinh nghiệm của người khác.
Nguồn lực có thể đến từ đồng nghiệp, người đi trước, các mối quan hệ, công nghệ, nền tảng kinh doanh hoặc những cộng đồng chuyên môn. Biết kết nối và sử dụng những nguồn lực này giúp một người tạo ra kết quả lớn hơn mà không nhất thiết phải tăng số giờ làm việc tương ứng. Đó cũng là lý do hai người cùng dành 8 tiếng mỗi ngày cho công việc nhưng giá trị tạo ra có thể rất khác nhau.
12. Giữ được sự tỉnh táo khi tài chính biến động
Kiếm tiền khó, nhưng giữ được tiền trong những giai đoạn biến động đôi khi còn khó hơn. Khi thu nhập tăng, nhiều người nhanh chóng nâng mức sống. Khi đầu tư có lợi nhuận, họ có thể trở nên quá tự tin và chấp nhận rủi ro lớn hơn. Ngược lại, khi thu nhập giảm hoặc thị trường đi xuống, tâm lý hoảng sợ dễ dẫn đến những quyết định vội vàng.
Người có khả năng duy trì tài chính ổn định thường cố giữ sự cân bằng: Không quá hưng phấn khi mọi chuyện thuận lợi và cũng không hoảng loạn khi gặp biến động. Sự bình tĩnh giúp họ tránh nhiều quyết định có thể phải trả giá rất đắt về sau.
Tiền thường đi cùng khả năng tạo ra giá trị
Không có một kiểu người duy nhất được “tiền bạc lựa chọn”. Thu nhập và tài sản còn chịu ảnh hưởng bởi xuất phát điểm, môi trường sống, cơ hội nghề nghiệp, sức khỏe và nhiều yếu tố khác. Tuy nhiên, về lâu dài, những người liên tục nâng cao năng lực, biết kiểm soát chi tiêu, chủ động nắm bắt cơ hội và duy trì kỷ luật thường có nhiều khả năng cải thiện tình hình tài chính.
Điều đáng mừng là phần lớn những phẩm chất này không phải năng khiếu bẩm sinh. Kỹ năng quản lý tiền có thể học, tư duy dài hạn có thể rèn luyện, khả năng ra quyết định có thể cải thiện và năng lực tạo thu nhập cũng được tích lũy qua thời gian. Vì vậy, thay vì chỉ nhìn vào người khác và tự hỏi tại sao họ kiếm tiền tốt hơn, một câu hỏi thiết thực hơn có thể là: Trong 12 đặc điểm trên, mình đang thiếu điều gì và có thể bắt đầu thay đổi từ đâu?
