Tích lũy được một khoản tiền đã không dễ, nhưng để duy trì số tiền đó trong thời gian dài còn đòi hỏi khả năng quản lý tài chính hợp lý. Chỉ cần phát sinh một số nhu cầu như đóng học phí, sửa chữa phương tiện, khám chữa bệnh hay mua sắm ngoài kế hoạch, khoản tiền dành dụm có thể nhanh chóng vơi đi.
Nếu thường xuyên phải lấy tiền tiết kiệm để trang trải cuộc sống, vấn đề không hẳn do thu nhập thấp hoặc thiếu quyết tâm tích lũy. Nguyên nhân đôi khi xuất phát từ việc phân bổ ngân sách chưa hợp lý, chưa tính đến các khoản chi phát sinh hoặc chưa có phương án dự phòng khi gặp tình huống bất ngờ. Để hạn chế tình trạng này, bạn có thể điều chỉnh cách quản lý tiền bạc thông qua 4 giải pháp dưới đây.
Xây dựng mục tiêu tiết kiệm vừa sức với thu nhập
Nhiều người đặt mục tiêu dành dụm 40–50% thu nhập mỗi tháng với mong muốn nhanh chóng có một khoản tiền lớn. Tuy nhiên, nếu chưa cân đối đầy đủ chi phí sinh hoạt, kế hoạch này dễ khiến ngân sách bị thiếu hụt. Khi không đủ tiền trang trải các nhu cầu thiết yếu, khoản tiết kiệm thường trở thành nguồn tiền được sử dụng đầu tiên.
Thay vì áp dụng một tỷ lệ chung cho mọi trường hợp, bạn nên căn cứ vào thu nhập và mức chi tiêu thực tế của bản thân trong 2–3 tháng gần nhất. Các khoản tiền nhà, ăn uống, đi lại, hóa đơn, hỗ trợ gia đình và trả nợ cần được ưu tiên tính toán trước. Bên cạnh đó, hãy dành một phần ngân sách cho những nhu cầu có thể phát sinh trong tháng.
Ví dụ, với thu nhập 15 triệu đồng mỗi tháng, nếu chi phí thiết yếu và khoản dự phòng đã lên tới 12 triệu đồng, việc đặt mục tiêu tiết kiệm 5 triệu đồng sẽ khiến ngân sách vượt quá khả năng. Trong trường hợp này, bắt đầu bằng việc tích lũy 2 triệu đồng mỗi tháng có thể phù hợp hơn.
Khi thu nhập tăng hoặc chi phí giảm, bạn có thể nâng dần số tiền dành dụm. Điều quan trọng là xây dựng được thói quen tích lũy ổn định, thay vì cố tiết kiệm một khoản lớn trong thời gian ngắn rồi phải rút ra để bù đắp chi tiêu.
Phân chia tiền dự phòng và tiền tích lũy dài hạn
Một nguyên nhân khiến tiền tiết kiệm thường xuyên bị sử dụng là chưa phân biệt rõ khoản dành cho tình huống khẩn cấp với khoản phục vụ các mục tiêu lâu dài.
Trong cuộc sống, những sự việc như ốm đau, hỏng xe, sửa chữa nhà cửa hoặc mất nguồn thu nhập có thể xảy ra bất ngờ. Nếu toàn bộ tiền nhàn rỗi được gửi vào một khoản tiết kiệm có kỳ hạn dài, bạn có thể phải rút trước hạn khi cần tiền gấp. Tùy điều kiện sản phẩm, việc này có thể khiến tiền lãi nhận được thấp hơn dự kiến.
Để chủ động hơn, hãy chia tiền thành các quỹ riêng biệt. Quỹ dự phòng phục vụ những tình huống cấp bách, còn khoản tiết kiệm dài hạn dành cho các mục tiêu như mua nhà, đầu tư cho việc học hoặc tích lũy tài sản.
Đối với quỹ dự phòng, nên ưu tiên khả năng tiếp cận nhanh, chẳng hạn giữ một phần trong tài khoản thanh toán hoặc lựa chọn sản phẩm tiền gửi phù hợp với nhu cầu rút tiền. Không nên chỉ vì mức lãi suất cao hơn mà đưa toàn bộ khoản dự phòng vào kỳ hạn dài.
Về lâu dài, bạn có thể đặt mục tiêu xây dựng quỹ dự phòng tương đương 3–6 tháng chi phí thiết yếu. Quy mô cụ thể cần căn cứ vào mức độ ổn định của công việc, trách nhiệm gia đình và khả năng tài chính. Nếu chưa đủ điều kiện tích lũy số tiền này, hãy bắt đầu từ khoản nhỏ và bổ sung đều đặn.
Dự trù những khoản chi không phát sinh hằng tháng
Không phải mọi khoản chi ngoài ngân sách đều thực sự bất ngờ. Nhiều chi phí chỉ xuất hiện theo quý hoặc theo năm, chẳng hạn phí bảo hiểm, quà biếu dịp lễ Tết, vé tàu xe về quê, sửa chữa thiết bị trong nhà hoặc các khoản khám chữa bệnh dự kiến.
Nếu không được đưa vào kế hoạch từ đầu, những khoản tiền này có thể khiến ngân sách tháng bị mất cân đối. Khi đến thời điểm thanh toán, bạn dễ phải lấy tiền từ khoản tiết kiệm dài hạn để bù vào.
Một giải pháp hữu ích là lập danh sách các chi phí dự kiến trong 6–12 tháng tiếp theo, ước tính số tiền cần chi rồi phân bổ thành khoản dành dụm hằng tháng.
Chẳng hạn, nếu dự kiến cần 6 triệu đồng đóng bảo hiểm và 3 triệu đồng cho chuyến về quê dịp Tết, tổng số tiền cần chuẩn bị là 9 triệu đồng. Nếu có đủ 12 tháng để tích lũy, bạn có thể dành riêng 750.000 đồng mỗi tháng cho hai mục tiêu này.
Khoản tiền đó nên được quản lý tách biệt với quỹ khẩn cấp và tiền tiết kiệm dài hạn. Nhờ vậy, khi đến thời điểm thanh toán, bạn đã có sẵn ngân sách mà không phải lấy tiền từ những mục tiêu tài chính khác.
Việc dự tính trước các khoản chi theo mùa vụ cũng giúp bạn nhận biết rõ đâu là chi phí có thể chủ động chuẩn bị, đâu là tình huống thực sự bất ngờ cần sử dụng quỹ dự phòng.
Kiểm soát chi tiêu linh hoạt bằng hạn mức cụ thể
Khi nhận thấy khoản tích lũy liên tục giảm, nhiều người lựa chọn cắt bỏ hoàn toàn những nhu cầu không thiết yếu như mua sắm, uống cà phê hoặc giải trí. Tuy nhiên, cách quản lý quá khắt khe đôi khi khó duy trì lâu dài, khiến việc chi tiêu mất kiểm soát trở lại sau một thời gian.
Thay vì loại bỏ mọi khoản chi linh hoạt, bạn nên xác định hạn mức phù hợp sau khi đã dành đủ tiền cho các nhu cầu thiết yếu, nghĩa vụ tài chính và mục tiêu tiết kiệm.
Ví dụ, nếu ngân sách cho mua sắm, cà phê và giải trí là 2 triệu đồng mỗi tháng, bạn có thể chia thành các khoản nhỏ theo tuần để dễ kiểm soát. Khi gần chạm giới hạn, hãy cân nhắc hoãn những món đồ chưa cần thiết hoặc giảm chi trong các tuần tiếp theo, thay vì lấy thêm tiền từ khoản tích lũy.
Bên cạnh đó, đừng bỏ qua những khoản chi nhỏ như đồ uống, phí giao hàng, mua sắm trực tuyến hoặc các dịch vụ tự động gia hạn. Mỗi khoản có thể không lớn, nhưng khi cộng lại trong cả tháng, số tiền phải trả đôi khi vượt xa dự tính ban đầu.
Bạn có thể ghi chép chi tiêu bằng sổ tay, bảng tính hoặc ứng dụng quản lý tài chính để theo dõi dòng tiền. Việc thường xuyên rà soát các khoản đã chi sẽ giúp nhận diện những thói quen gây tốn kém và điều chỉnh kịp thời.
Mục tiêu của quản lý tài chính không phải là cắt bỏ mọi nhu cầu cá nhân, mà là sử dụng tiền có kế hoạch, duy trì được khoản tích lũy và vẫn bảo đảm chất lượng cuộc sống. Khi biết rõ giới hạn chi tiêu của mình, bạn sẽ giảm được tình trạng phải rút tiền tiết kiệm để bù đắp những khoản mua sắm ngoài dự kiến.
