Nhiều người cho rằng tiền đóng bảo hiểm y tế (BHYT) sẽ không được hoàn lại trong bất kỳ trường hợp nào. Tuy nhiên, quy định hiện hành cho phép người tham gia được nhận lại khoản tiền đã đóng nếu thuộc một số trường hợp cụ thể và thực hiện đầy đủ thủ tục theo quy định. Việc hiểu rõ chính sách này sẽ giúp người dân chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.
4 trường hợp được nhận lại tiền đóng BHYT
Theo quy định của Luật Bảo hiểm y tế và hướng dẫn của cơ quan Bảo hiểm xã hội, người tham gia BHYT có thể được hoàn trả tiền đã đóng trong bốn trường hợp sau:
Chuyển sang nhóm tham gia BHYT có mức ưu tiên cao hơn
Trường hợp đầu tiên áp dụng đối với người đang tham gia BHYT theo một nhóm đối tượng nhưng sau đó được cấp thẻ BHYT theo nhóm khác có thứ tự ưu tiên cao hơn.
Chẳng hạn, người dân đang tham gia BHYT hộ gia đình nhưng sau đó ký hợp đồng lao động và được doanh nghiệp đóng BHYT, hoặc chuyển sang nhóm được ngân sách nhà nước hỗ trợ hoặc chi trả toàn bộ mức đóng.
Nếu đã thực hiện thủ tục báo giảm giá trị sử dụng của thẻ BHYT cũ theo đúng quy định, người tham gia sẽ được hoàn lại khoản tiền tương ứng với thời gian còn lại chưa sử dụng của thẻ trước đó.
Được Nhà nước nâng mức hỗ trợ đóng BHYT
Đối với những nhóm đối tượng được ngân sách hỗ trợ kinh phí tham gia BHYT, khi Nhà nước ban hành chính sách tăng mức hỗ trợ, người dân có thể được hoàn lại phần tiền chênh lệch đã đóng.
Khoản tiền được hoàn sẽ tính trên khoảng thời gian thẻ BHYT vẫn còn hiệu lực kể từ ngày chính sách mới bắt đầu áp dụng. Quy định này nhằm bảo đảm người tham gia được hưởng đầy đủ quyền lợi theo chính sách mới.
Người tham gia qua đời trước khi thẻ có hiệu lực
Trong trường hợp người tham gia BHYT không may qua đời trước thời điểm thẻ bắt đầu có giá trị sử dụng, thân nhân hợp pháp có quyền đề nghị cơ quan Bảo hiểm xã hội hoàn trả số tiền đã đóng.
Quy định này thường áp dụng đối với người tham gia BHYT theo hộ gia đình và góp phần bảo đảm quyền lợi hợp pháp của gia đình người đã mất.
Đóng trùng bảo hiểm y tế
Một trường hợp khác được hoàn tiền là khi người tham gia đóng trùng BHYT.
Điều này có thể xảy ra khi người lao động thay đổi nơi làm việc nhưng chưa kịp giảm thẻ BHYT cũ hoặc cùng lúc thuộc nhiều nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm y tế.
Sau khi kiểm tra và xác định có việc đóng trùng, cơ quan Bảo hiểm xã hội sẽ hoàn trả phần tiền tương ứng với khoảng thời gian chưa sử dụng của thẻ BHYT bị trùng.
Cách xác định số tiền được hoàn
Không phải toàn bộ số tiền đã đóng đều được hoàn trả.
Theo quy định, cơ quan Bảo hiểm xã hội chỉ hoàn lại khoản tiền tương ứng với thời gian thẻ BHYT chưa phát sinh giá trị sử dụng.
Số tiền cụ thể sẽ được tính dựa trên nhiều yếu tố như thời gian còn hiệu lực của thẻ, nhóm đối tượng tham gia và thời điểm thẻ BHYT mới hoặc chính sách điều chỉnh bắt đầu có hiệu lực.
Vì vậy, mức hoàn trả của mỗi người sẽ khác nhau tùy theo từng trường hợp cụ thể.
Thủ tục đề nghị hoàn tiền BHYT
Người tham gia thuộc diện được hoàn tiền cần chuẩn bị hồ sơ theo quy định và gửi đến cơ quan Bảo hiểm xã hội hoặc đơn vị thu BHYT.
Đối với trường hợp chuyển nhóm đối tượng hoặc đóng trùng BHYT, hồ sơ cơ bản gồm Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT theo Mẫu TK1-TS.
Người dân có thể lựa chọn nộp hồ sơ thông qua tổ chức dịch vụ thu, đại lý thu hoặc nhà trường. Ngoài ra, hồ sơ cũng có thể được gửi trực tiếp đến cơ quan Bảo hiểm xã hội, qua dịch vụ bưu chính hoặc thực hiện trên cổng dịch vụ công nếu đủ điều kiện.
Sau khi tiếp nhận đầy đủ giấy tờ hợp lệ, cơ quan Bảo hiểm xã hội sẽ xem xét, ban hành quyết định hoàn trả và thực hiện chi trả trong thời hạn không quá 5 ngày làm việc.
Hồ sơ đối với trường hợp người tham gia đã qua đời
Nếu người tham gia BHYT mất trước khi thẻ có hiệu lực, thân nhân sẽ là người thực hiện thủ tục đề nghị hoàn trả.
Ngoài Tờ khai theo Mẫu TK1-TS, hồ sơ cần bổ sung giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử theo quy định.
Hồ sơ được nộp tại cơ quan Bảo hiểm xã hội hoặc thông qua đại lý thu nơi người tham gia đã đăng ký mua thẻ BHYT trước đó.
Thời gian giải quyết cũng tối đa 5 ngày làm việc kể từ khi cơ quan bảo hiểm tiếp nhận đầy đủ hồ sơ hợp lệ.
Chủ động rà soát để bảo đảm quyền lợi
Trong quá trình tham gia BHYT, người dân nên thường xuyên kiểm tra thông tin về nhóm đối tượng, thời hạn sử dụng thẻ cũng như các chính sách hỗ trợ mới của Nhà nước.
Nếu có thay đổi về công việc, chuyển sang nhóm tham gia khác hoặc phát hiện đóng trùng bảo hiểm y tế, người tham gia cần nhanh chóng liên hệ cơ quan Bảo hiểm xã hội để được hướng dẫn thực hiện thủ tục hoàn trả theo đúng quy định.
Việc chủ động cập nhật thông tin không chỉ giúp tránh thất thoát quyền lợi mà còn bảo đảm người dân được hưởng đầy đủ các chính sách an sinh xã hội hiện hành. Trong trường hợp cần giải đáp về hồ sơ hoặc thủ tục, người tham gia có thể liên hệ cơ quan Bảo hiểm xã hội nơi cư trú để được hướng dẫn chi tiết và kịp thời.
