Hôn nhân hiếm khi kết thúc bởi một biến cố xảy ra trong chớp mắt. Trước khi đi đến đổ vỡ, mối quan hệ thường xuất hiện những thay đổi nhỏ nhưng kéo dài: Vợ chồng ít chia sẻ, những cái ôm hay cử chỉ thân mật dần biến mất, còn các kế hoạch tương lai không còn được xây dựng cùng nhau.
Nhiều người ban đầu cho rằng đó chỉ là hệ quả của công việc bận rộn, việc chăm con hoặc một giai đoạn căng thẳng nhất thời. Tuy nhiên, nếu khoảng cách ngày càng lớn, đến một lúc nào đó, bạn có thể nhận ra hai người vẫn sống dưới một mái nhà nhưng sự kết nối về tinh thần đã không còn như trước.
Figs O’Sullivan, chuyên gia trị liệu hôn nhân và gia đình tại Mỹ, cho rằng mô hình “kẻ đuổi - người chạy” là một trong những dấu hiệu đáng chú ý của một mối quan hệ đang gặp vấn đề. Trong đó, một người liên tục tìm cách kéo đối phương lại gần, trong khi người còn lại có xu hướng im lặng, né tránh và thu mình. Điều đáng nói là các cặp đôi thường khó nhận ra vòng lặp này khi chính họ đang ở bên trong nó.
Xu hướng khác biệt trong cách nam và nữ phản ứng trước xung đột cũng được đề cập trong cuốn Đàn ông Sao Hỏa, Đàn bà Sao Kim (tựa gốc: Men Are from Mars, Women Are from Venus) của John Gray. Theo đó, khi một bên càng muốn trò chuyện và giải quyết vấn đề, bên kia đôi khi lại có xu hướng tìm một “không gian riêng” để tránh đối diện với căng thẳng.
1. Vẫn sống cùng nhau nhưng không còn kết nối
Luật sư gia đình Anna Blood cho rằng một trong những biểu hiện sớm của rạn nứt là khi sự gắn bó giữa hai người dần chuyển thành trạng thái “tồn tại song song”. Vợ chồng vẫn trao đổi với nhau, nhưng nội dung chủ yếu chỉ còn những việc cần giải quyết hằng ngày như đón con, chuẩn bị bữa tối, thanh toán hóa đơn hay xử lý công việc gia đình.
Những câu chuyện bất chợt từng kéo dài hàng giờ cũng ít xuất hiện hơn. Hai người không còn bàn bạc về những dự định chung trong vài tháng tới hay những điều muốn cùng nhau thực hiện. Có thể họ vẫn dùng chung tài khoản, chung căn nhà và cùng chăm sóc con cái, nhưng cảm giác đang đồng hành trong một cuộc sống chung lại ngày càng mờ nhạt.
2. Cuộc trò chuyện trở nên hời hợt
Một dấu hiệu khác là cách vợ chồng giao tiếp thay đổi. Những cuộc trò chuyện ngày càng ngắn, thiên về thông báo hoặc giải quyết công việc thay vì chia sẻ cảm xúc.
Không còn nhiều câu hỏi như đối phương hôm nay có chuyện gì, đang lo lắng điều gì hay cảm thấy thế nào. Chuyên gia khai vấn ly hôn Mardi Winder-Adams ví kiểu giao tiếp này giống cuộc trò chuyện giữa những người quen biết hơn là giữa hai người đang xây dựng một mối quan hệ thân mật.
Hai người có thể vẫn ngồi cạnh nhau và nói chuyện về đủ thứ, nhưng sau cuộc trò chuyện, cả hai lại cảm thấy chưa thực sự được lắng nghe hay thấu hiểu.
Trong cuốn Cùng nhau đi qua sóng gió (tựa gốc: Hold Me Tight), TS Sue Johnson cũng phân tích vai trò của sự chia sẻ cảm xúc trong việc duy trì mối liên kết giữa các cặp đôi. Khi những tổn thương và nhu cầu sâu bên trong không còn được bộc lộ, khoảng cách tình cảm có thể dần hình thành.
3. Luôn có lý do để bận rộn
Việc một người dành nhiều thời gian hơn cho công việc, bạn bè hoặc sở thích cá nhân chưa chắc là dấu hiệu bất thường. Mỗi người đều cần không gian riêng trong cuộc sống. Tuy nhiên, chuyên gia trị liệu tình dục và mối quan hệ Emma Shandy Anway lưu ý rằng sự rút lui về mặt cảm xúc đôi khi được che giấu dưới những lý do hoàn toàn hợp lý.
Một người có thể liên tục tăng ca, dành gần như toàn bộ cuối tuần cho sở thích riêng hoặc thường xuyên nói rằng họ cần được ở một mình. Nếu những điều này xuất hiện ngày càng dày đặc và trở thành cách thường xuyên để tránh tương tác với bạn đời, đó có thể là dấu hiệu cần lưu tâm.
Điểm quan trọng không nằm ở việc mỗi người có bao nhiêu thời gian riêng, mà là liệu khoảng thời gian đó có đang dần thay thế thời gian dành cho mối quan hệ hay không.
4. Tranh luận chuyển thành công kích và né tránh
Nhà tâm lý học John Gottman từng xác định 4 kiểu hành vi giao tiếp có liên quan mạnh đến nguy cơ ly hôn, được gọi là “4 kỵ sĩ” (the four horsemen), gồm chỉ trích, coi thường, phòng thủ và né tránh. Trong đời sống vợ chồng, những biểu hiện này có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức: dễ nổi nóng vì những chuyện nhỏ, thường xuyên mỉa mai nhau, lập tức phản bác mọi lời góp ý hoặc cố tình phớt lờ khi đối phương muốn nói chuyện.
Trong đó, sự né tránh đặc biệt đáng chú ý. Một cuộc tranh cãi, dù khó chịu, vẫn cho thấy cả hai còn muốn đưa vấn đề ra đối thoại. Nhưng khi một người liên tục đáp lại bằng thái độ “sao cũng được”, im lặng hoặc từ chối mọi nỗ lực trao đổi, mối quan hệ có thể đang bước vào trạng thái xa cách nghiêm trọng hơn.
John Gottman trình bày sâu hơn về những kiểu tương tác này trong cuốn 7 nguyên tắc để hôn nhân hạnh phúc (tựa gốc: The Seven Principles for Making Marriage Work), qua đó giúp các cặp đôi nhận diện những cách giao tiếp dễ khiến xung đột ngày càng nghiêm trọng.
5. Sự thân mật ngày càng nguội lạnh
Không có một mức độ thân mật hay tần suất quan hệ nhất định nào có thể dùng để đánh giá một cuộc hôn nhân hạnh phúc. Mỗi cặp đôi có nhu cầu và cách thể hiện tình cảm khác nhau. Điều đáng quan tâm là những hành động thân mật vốn từng xuất hiện tự nhiên giữa hai người nay dần biến mất.
Đó có thể là việc chuyện chăn gối thưa thớt hơn, những nụ hôn trở nên qua loa hoặc cả hai ngồi cạnh nhau trong thời gian dài nhưng gần như không có bất kỳ tiếp xúc cơ thể nào.
Theo O’Sullivan, nếu mô hình “kẻ đuổi - người chạy” kéo dài, khoảng cách giữa hai người có thể tiếp tục bị đẩy xa. Trong trường hợp này, trị liệu cặp đôi có thể giúp vợ chồng nhìn lại nguyên nhân khiến một người liên tục tìm cách kết nối trong khi người kia lại có xu hướng rút lui, đồng thời xác định liệu cả hai còn mong muốn cùng nhau cải thiện mối quan hệ hay không.
Sự lạnh nhạt về cảm xúc không đồng nghĩa một cuộc hôn nhân chắc chắn sẽ kết thúc. Tuy nhiên, đây có thể là tín hiệu cho thấy mối quan hệ đã thay đổi. Càng để khoảng cách kéo dài mà không tìm cách đối diện, hai người càng khó trở lại trạng thái gần gũi như trước.
