Thôn Đông Cao nằm ven sông Hồng, từ lâu được biết đến là vùng trồng giống bưởi đỏ có hình thức và hương vị đặc trưng. Loại quả này từng được xem là sản vật tiến vua, gắn với nhiều câu chuyện lưu truyền trong dân gian.
Người dân địa phương đã kiên trì chiết cành, nhân giống và mở rộng diện tích canh tác. Từ giống cây bản địa, bưởi đỏ Đông Cao dần trở thành sản phẩm đặc trưng của vùng, được nhiều người tìm mua mỗi khi năm hết, Tết đến.
Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất nằm ở quá trình chuyển màu của vỏ. Nếu được thu hoạch vào rằm tháng Tám, quả thường có màu hanh vàng và vị hơi chua. Khi tiếp tục neo trên cây thêm vài tháng, lớp vỏ lần lượt chuyển sang đỏ cam, đỏ hồng rồi đỏ sẫm.
Những quả được bao bọc cẩn thận có thể đạt màu đỏ đậm như son. Bưởi thường có dáng tròn đầy, trọng lượng phổ biến từ 1,2 đến 2 kg. Khi bổ quả, phần cùi và múi bên trong cũng mang màu hồng hoặc đỏ nhạt.
Tép bưởi tương đối giòn, mọng nước, có vị ngọt thanh xen chút chua nhẹ, tỏa hương thơm dịu và không có vị đắng. Bưởi có thể ăn trực tiếp hoặc dùng làm món tráng miệng, nhưng ưu điểm nổi bật là khả năng giữ quả lâu trên cây để đạt sắc đỏ đẹp vào cuối năm.
Theo quan niệm dân gian, màu đỏ đại diện cho may mắn và tài lộc, còn hình dáng tròn đầy mang ý nghĩa viên mãn, đoàn tụ. Vì vậy, người mua thường chọn những quả cân đối, cuống tươi và màu vỏ rực rỡ để đặt lên bàn thờ gia tiên hoặc làm quà biếu người thân, bạn bè, đối tác dịp năm mới.
Để tạo được những quả đạt yêu cầu, nhà vườn phải chăm sóc cây trong thời gian dài. Đất phù sa ven sông mang lại điều kiện thuận lợi, nhưng kinh nghiệm canh tác và kỹ thuật xử lý từng giai đoạn mới quyết định chất lượng sản phẩm.
Sau mỗi vụ thu hoạch, người trồng tiến hành vệ sinh cành lá, làm sạch cỏ, xới đất quanh vành tán và bón thêm phân hữu cơ. Những công đoạn này giúp cây phục hồi và chuẩn bị cho chu kỳ ra hoa, đậu quả tiếp theo.
Từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5 dương lịch, quả non bắt đầu được bọc túi. Lớp bao giúp hạn chế tác động của côn trùng và thời tiết, đồng thời giữ cho vỏ bưởi có hình thức đẹp. Nhà vườn cũng kiểm tra định kỳ để phát hiện và xử lý sâu bệnh.
Chế độ chăm sóc được thay đổi tùy thời điểm dự kiến thu hoạch. Với bưởi bán vào rằm tháng Tám, người trồng chú trọng dinh dưỡng nhằm tăng độ ngọt. Bưởi dành cho thị trường Tết lại được tập trung giữ màu vỏ, độ bền của cuống và hình dáng cân đối.
Một cây bưởi cần từ 4 đến 5 năm mới cho sản lượng ổn định. Vì vậy, việc xây dựng và duy trì vườn bưởi đỏ đòi hỏi người trồng đầu tư nhiều thời gian, công sức và sự kiên trì.
Hiện bưởi đỏ Đông Cao được bán với giá khoảng 30.000–100.000 đồng/kg. Riêng những quả lớn, màu sắc đẹp, đạt chuẩn VIP vào dịp cuối năm có thể được bán với mức vài trăm nghìn đồng mỗi kg.
(T/h theo Đời sống & Gia đình, Thời báo Văn học Nghệ thuật)
