Đun sôi nước là biện pháp quen thuộc giúp giảm nguy cơ mắc bệnh do vi sinh vật gây ra. Tuy nhiên, nước sau khi đun sôi vẫn có thể bị ô nhiễm trở lại nếu để lâu trong môi trường không phù hợp hoặc chứa trong dụng cụ không bảo đảm vệ sinh. Những thói quen tưởng chừng vô hại trong quá trình bảo quản có thể khiến chất lượng nước uống suy giảm.
Theo bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí, thuộc đội ngũ chuyên môn Long Châu, đun sôi chỉ là một bước xử lý ban đầu nhằm tiêu diệt các tác nhân gây bệnh nhạy cảm với nhiệt. Để duy trì độ an toàn của nước uống, người dùng còn cần chú ý đến cách lưu trữ, vệ sinh vật chứa và thao tác khi sử dụng. Dưới đây là 5 sai lầm thường gặp khi sử dụng nước đun sôi để nguội mà các gia đình nên lưu ý.
Để nước đun sôi quá lâu ở nhiệt độ phòng
Để tiết kiệm thời gian, nhiều gia đình thường đun một lượng nước lớn rồi sử dụng trong vài ngày. Tuy nhiên, sau khi nguội, nước không còn được bảo vệ khỏi nguy cơ tái nhiễm khuẩn nếu tiếp xúc với môi trường không sạch. Khác với nước máy có thể chứa một lượng chất khử trùng tồn dư, nước đã đun sôi không có cơ chế tương tự để hạn chế vi sinh vật xâm nhập trở lại.
Khi được bảo quản trong thời gian dài, đặc biệt ở nơi nóng ẩm hoặc không được che đậy cẩn thận, nước có thể tiếp xúc với bụi bẩn và các tác nhân gây ô nhiễm. Nếu điều kiện thuận lợi, một số vi sinh vật có thể tồn tại hoặc phát triển, làm ảnh hưởng đến chất lượng nước.
Đáng lưu ý, nước bị nhiễm bẩn không nhất thiết có biểu hiện bất thường về màu sắc, mùi hay vị. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào cảm quan để xác định nước còn an toàn hay không.
Để hạn chế rủi ro, nên đun lượng nước vừa đủ dùng, bảo quản trong dụng cụ sạch có nắp đậy và tránh để nước ở nhiệt độ phòng quá lâu. Nếu chưa sử dụng ngay, cần lựa chọn cách bảo quản phù hợp với điều kiện gia đình.
Không đậy kín vật chứa nước
Một số gia đình có thói quen để bình nước mở nắp hoặc dùng khăn mỏng che miệng bình sau khi đun sôi. Cách làm này có thể khiến bụi, côn trùng và các tác nhân ô nhiễm từ môi trường dễ dàng tiếp xúc với nước.
Ngay cả khi nước đã được đun sôi đúng cách, việc để hở trong thời gian dài vẫn có thể làm tăng nguy cơ tái nhiễm khuẩn. Đặc biệt, những bình nước đặt gần bếp nấu, khu vực rửa thực phẩm hoặc nơi có nhiều người qua lại càng cần được chú ý.
Giải pháp đơn giản là sử dụng bình có nắp đậy kín, vừa khít với miệng bình. Trong quá trình lấy nước, nên hạn chế đưa tay hoặc các dụng cụ chưa được vệ sinh vào bên trong vật chứa.
Bên cạnh đó, cần đặt bình nước ở vị trí sạch sẽ, tránh ánh nắng trực tiếp và những nơi dễ bị bắn nước bẩn. Những thao tác nhỏ này góp phần giảm nguy cơ nước uống bị nhiễm bẩn trong quá trình sử dụng.
Dùng bình, chai đựng nước không được vệ sinh thường xuyên
Chất lượng nước uống không chỉ phụ thuộc vào nguồn nước ban đầu mà còn liên quan đến độ sạch của dụng cụ chứa. Nếu bình không được cọ rửa thường xuyên, cặn bẩn và vi sinh vật có thể tích tụ trên thành, đáy hoặc nắp bình.
Một trong những vấn đề cần lưu ý là màng sinh học (biofilm), lớp màng hình thành khi vi sinh vật bám trên bề mặt và tạo thành cộng đồng. Nếu vệ sinh không kỹ, lớp màng này có thể trở thành nguồn gây ô nhiễm cho lượng nước được đổ vào sau đó.
Ngoài ra, người dùng nên lựa chọn vật chứa được thiết kế phù hợp để đựng nước uống. Không nên tùy tiện tái sử dụng chai nhựa dùng một lần trong thời gian dài, nhất là khi chai bị biến dạng, trầy xước hoặc từng tiếp xúc với nhiệt độ cao. Một số loại nhựa có thể giải phóng hóa chất trong những điều kiện nhất định, tùy thuộc vào thành phần vật liệu và cách sử dụng.
Theo bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí, việc vệ sinh bình chứa định kỳ là cần thiết nhằm hạn chế vi khuẩn tích tụ và giảm nguy cơ làm nhiễm bẩn nước mới.
Các gia đình nên rửa bình, nắp và những bộ phận tiếp xúc trực tiếp với nước bằng phương pháp phù hợp, sau đó để khô hoặc bảo quản theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Tần suất vệ sinh cần được điều chỉnh theo mức độ sử dụng và điều kiện bảo quản, thay vì chờ đến khi bình xuất hiện cặn hoặc có mùi lạ mới làm sạch.
Châm thêm nước mới khi vẫn còn nước cũ trong bình
Thay vì sử dụng hết lượng nước hiện có rồi vệ sinh bình, một số người thường đổ thêm nước mới vào phần nước còn lại. Thói quen này tuy thuận tiện nhưng có thể làm tăng nguy cơ ô nhiễm nếu nước cũ hoặc vật chứa đã không còn sạch.
Trong trường hợp bình có vi sinh vật hoặc cặn bẩn tích tụ, lượng nước mới được bổ sung có thể tiếp xúc với các tác nhân gây ô nhiễm đó. Việc liên tục thêm nước mà không làm sạch vật chứa cũng khiến người dùng khó kiểm soát thời gian bảo quản của lượng nước bên trong.
Nguy cơ tương tự có thể xuất hiện khi nhiều người cùng sử dụng một bình, chạm trực tiếp miệng vào dụng cụ uống nước hoặc dùng cốc chưa được vệ sinh để lấy nước. Những thao tác này tạo điều kiện cho vi sinh vật từ tay, miệng hoặc dụng cụ truyền sang nước.
Để hạn chế ô nhiễm chéo, nên sử dụng hết lượng nước cũ, rửa sạch bình và nắp trước khi châm nước mới. Đồng thời, cần dùng dụng cụ lấy nước sạch, tránh tiếp xúc trực tiếp với miệng bình và không tiếp tục sử dụng nước có dấu hiệu bất thường.
Cho rằng đun sôi có thể loại bỏ mọi chất độc hại trong nước
Đun sôi là biện pháp hữu ích để tiêu diệt hoặc bất hoạt nhiều loại vi khuẩn, virus và ký sinh trùng gây bệnh. Tuy nhiên, phương pháp này không đồng nghĩa với việc loại bỏ toàn bộ chất ô nhiễm có thể tồn tại trong nguồn nước.
Các chất ô nhiễm hóa học như chì, thủy ngân, thuốc trừ sâu hoặc một số hợp chất hòa tan có thể vẫn tồn tại sau khi đun sôi. Khi một phần nước bay hơi, nồng độ của một số chất hòa tan không bay hơi thậm chí có thể tăng lên.
Vì vậy, nếu nguồn nước ban đầu bị nhiễm hóa chất hoặc kim loại nặng, chỉ đun sôi sẽ không đủ để bảo đảm an toàn. Trong trường hợp nghi ngờ nguồn nước có vấn đề, cần kiểm tra chất lượng nước và lựa chọn phương pháp xử lý phù hợp với loại chất ô nhiễm, thay vì mặc định nước đã sôi là có thể sử dụng.
Tùy tình trạng nguồn nước, các biện pháp xử lý có thể bao gồm lọc chuyên dụng hoặc những phương pháp khác được khuyến nghị bởi cơ quan chuyên môn. Người dùng cũng nên tìm hiểu kỹ khả năng xử lý của thiết bị lọc, bởi không phải mọi loại máy lọc đều loại bỏ được tất cả chất ô nhiễm.
Nước đun sôi để nguội vẫn là lựa chọn hữu ích khi được xử lý và bảo quản đúng cách. Để giảm nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe, các gia đình cần chú trọng vệ sinh bình chứa, đậy kín nắp, tránh lưu trữ quá lâu và không châm thêm nước mới vào bình chưa được làm sạch. Quan trọng hơn, cần bảo đảm nguồn nước ban đầu phù hợp để uống, bởi đun sôi không thể thay thế mọi phương pháp xử lý nước.
