Trên báo Lao động, một độc giả hỏi rằng: "Nguyên tắc chia thừa kế đất đai khi không có di chúc thực hiện như thế nào? Họ hàng xa (cô, chú, bác) có được chia thừa kế nhà đất không?".
Vấn đề này được giải đáp như sau:
Trường hợp người chết không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp thì di sản, bao gồm quyền sử dụng đất, sẽ được chia theo pháp luật theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Theo điểm a khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp người qua đời không để lại di chúc thì di sản sẽ được giải quyết theo quy định về thừa kế theo pháp luật. Khi đó, việc xác định những người được hưởng di sản và cách thức phân chia sẽ căn cứ vào các hàng thừa kế được quy định tại Điều 651 của Bộ luật này.
Theo đó, hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ hoặc chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Chỉ khi không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất hoặc tất cả những người ở hàng này không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản thì di sản mới được chia cho hàng thừa kế thứ hai, tiếp đến là hàng thừa kế thứ ba.
Bên cạnh đó, Điều 660 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định, các đồng thừa kế có thể tự thỏa thuận với nhau về phương án và cách thức phân chia di sản. Nếu các bên không đạt được sự thống nhất, mỗi người có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết việc phân chia theo quy định pháp luật.
Trường hợp di sản là quyền sử dụng đất nhưng không thể phân chia thành các phần riêng biệt, các đồng thừa kế có thể thống nhất về giá trị quyền sử dụng đất. Theo đó, một hoặc một số người có thể nhận toàn bộ hoặc phần đất được phân chia và có trách nhiệm thanh toán phần giá trị tương ứng cho những người thừa kế còn lại. Nếu không lựa chọn phương án này, các bên có thể thỏa thuận bán quyền sử dụng đất và phân chia số tiền thu được theo tỷ lệ di sản mà mỗi người được hưởng.
Họ hàng xa (cô, chú, bác) có được chia thừa kế nhà đất?
Trường hợp bố mẹ mất không để lại di chúc, di sản sẽ được chia theo pháp luật theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, cô, chú, bác của người chết thuộc hàng thừa kế thứ ba. Trong khi đó, những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất (vợ, chồng, cha mẹ, con) và hàng thừa kế thứ hai (ông bà, anh chị em ruột, cháu ruột trong một số trường hợp) được ưu tiên hưởng di sản trước.
Như vậy, cô, chú, bác chỉ có thể được nhận phần di sản khi không còn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất và thứ hai đủ điều kiện hưởng di sản. Trường hợp những người ở hai hàng thừa kế trước đã qua đời, bị pháp luật loại khỏi quyền hưởng di sản, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản thì hàng thừa kế tiếp theo mới được xem xét. Ngược lại, nếu vẫn có người thuộc hàng thừa kế thứ nhất hoặc thứ hai còn sống và đủ điều kiện nhận di sản thì cô, chú, bác không thuộc diện được chia thừa kế đối với nhà, đất.
