Nằm cheo leo trên dãy Andes hùng vĩ của Peru, ở độ cao khoảng 5.100 m so với mực nước biển, La Rinconada được xem là khu định cư cao nhất thế giới. Nhưng phía sau danh xưng đặc biệt ấy là cuộc sống đầy khắc nghiệt của gần 50.000 cư dân đang vật lộn giữa giá lạnh, thiếu oxy và những mỏ vàng nguy hiểm.
Từ xa, La Rinconada hiện lên như một cụm nhà tạm bợ bám trên sườn núi phủ đầy băng tuyết. Thị trấn nằm dưới chân sông băng La Bella Durmiente, thuộc vùng đông nam Peru và cách biên giới Bolivia khoảng 650 km.
Ở độ cao đặc biệt này, lượng oxy trong không khí chỉ còn khoảng một nửa so với vùng đồng bằng. Người mới đặt chân tới đây thường chóng mặt, hụt hơi chỉ sau vài bước đi ngắn. Không khí loãng kéo dài cũng khiến nhiều cư dân mắc chứng bệnh núi mãn tính, gây đau đầu, khó thở và các vấn đề tim mạch nghiêm trọng.
Theo các nhà khoa học, khoảng 25% dân số tại đây có thể mắc căn bệnh này. Tuy nhiên, hệ thống y tế ở La Rinconada lại rất hạn chế. Những trường hợp nặng thường phải chuyển xuống vùng thấp hơn để điều trị.
Nhiệt độ tại thị trấn thường xuyên dưới 0 độ C. Đường phố phủ đầy băng tuyết, đất đá và rác thải từ hoạt động khai khoáng. Dù vậy, cuộc sống vẫn tiếp diễn giữa nơi được xem là một trong những vùng đất khắc nghiệt nhất thế giới có con người sinh sống.
La Rinconada ban đầu chỉ là một trại khai thác vàng tạm thời hình thành cách đây hơn 40 năm. Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều người đổ về tìm vận may, nơi đây dần trở thành khu dân cư đông đúc nhưng gần như không có quy hoạch hạ tầng.
Thị trấn không có hệ thống nước máy hay cống thoát nước hoàn chỉnh. Rác thải chủ yếu được đốt hoặc chôn sơ sài bên ngoài khu dân cư. Điện chỉ mới xuất hiện từ đầu những năm 2000, rất lâu sau khi dân số tăng mạnh.
Những căn nhà bằng gỗ và tôn mọc san sát trên sườn núi, xen lẫn các quán ăn nhỏ và cửa hàng tạm bợ. Dù điều kiện sống thiếu thốn và khí hậu khắc nghiệt, La Rinconada vẫn tiếp tục mở rộng mỗi ngày. Vàng gần như là lý do duy nhất khiến nơi này tồn tại.
Hoạt động khai thác vàng ở La Rinconada vận hành theo hình thức được người địa phương gọi là “cachorreo”. Theo đó, thợ mỏ làm việc liên tục nhiều tuần mà không nhận lương, thường kéo dài khoảng 30 ngày.
Đổi lại, vào ngày cuối cùng, họ được phép mang ra khỏi mỏ lượng quặng nhiều nhất có thể tự vác được. Nếu tìm thấy vàng trong số quặng đó, toàn bộ sẽ thuộc về họ.
Chính cơ hội đổi đời này đã thu hút hàng chục nghìn lao động từ khắp Peru đổ về La Rinconada, bất chấp nguy cơ tai nạn, bệnh tật và điều kiện sống thiếu thốn.
Khi giá vàng thế giới tăng mạnh vào đầu những năm 2000, dân số tại thị trấn này cũng bùng nổ. Chỉ trong chưa đầy một thập kỷ, số cư dân được cho là đã tăng hơn 200%.
Tuy nhiên, tốc độ phát triển quá nhanh khiến hạ tầng không thể theo kịp. Bên cạnh đó, ô nhiễm từ hoạt động khai thác vàng, đặc biệt là thủy ngân, đang trở thành mối đe dọa lớn với môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Trong khi đó, sông băng phía trên La Rinconada cũng đang dần tan chảy do tác động của biến đổi khí hậu.
