“Đêm đầy sao” là một trong những bức họa nổi tiếng nhất thế giới của danh họa Vincent van Gogh. Sau nhiều năm tranh luận về thời điểm khung cảnh trong tranh được tái hiện, một nhóm nhà nghiên cứu cho rằng họ đã tìm ra câu trả lời: bầu trời ấy có thể được quan sát vào rạng sáng ngày 22/7/1889.
Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Scientific Reports, do nhà thiên văn học Elijah Jeong-hyun Kim dẫn đầu, bức tranh có khả năng mô phỏng bầu trời nhìn từ cửa sổ bệnh viện tâm thần ở Saint-Rémy-de-Provence, Pháp, vào khoảng rạng sáng ngày 22/7/1889.
Dù Van Gogh đã sử dụng nhiều yếu tố sáng tạo để tạo nên khung cảnh siêu thực đặc trưng, các nhà nghiên cứu nhận định tác phẩm vẫn dựa trên những hiện tượng thiên văn có thật.
Để xác định thời điểm, nhóm nghiên cứu đã đối chiếu các ghi chép thời tiết lịch sử, những bức thư Van Gogh từng đề cập đến tiếng ve sầu mùa hè và hình học thiên văn trong tranh bằng phần mềm chuyên dụng.
Kết quả cho thấy vị trí của trăng lưỡi liềm, sao Kim và cụm sao Hyades hình chữ V trong tranh phù hợp với bầu trời vào cuối tháng 7 hơn là tháng 6 – thời điểm từng được cho là gắn với khung cảnh này.
Nhóm nghiên cứu còn đến Pháp để thực hiện các phép đo thực địa. Qua đó, họ xác nhận những thiên thể nói trên có thể xuất hiện đúng vị trí được thể hiện trong tranh khi quan sát từ cửa sổ bệnh viện nơi Van Gogh từng điều trị.
Tuy nhiên, đại diện Bảo tàng Van Gogh tại Amsterdam lưu ý cần thận trọng khi diễn giải phát hiện này. Theo bảo tàng, Van Gogh đã trải qua một đợt suy sụp tinh thần nghiêm trọng vào khoảng ngày 22/7/1889 và không thể cầm cọ trong gần một tháng.
Các nhà nghiên cứu cho rằng họa sĩ có thể đã kết hợp hình ảnh từ nhiều buổi sáng khác nhau để tạo nên tác phẩm, bởi bức tranh không được hoàn thành chỉ trong một đêm. Do đó, ngày 22/7/1889 có thể là thời điểm bầu trời trong tranh được quan sát, chứ chưa chắc là ngày Van Gogh trực tiếp vẽ toàn bộ kiệt tác.
Dù vậy, nghiên cứu vẫn mở ra một góc nhìn mới về quá trình sáng tác “Đêm đầy sao”, giúp người yêu hội họa có thêm cơ sở để hình dung bầu trời đã truyền cảm hứng cho một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất lịch sử nghệ thuật.
