Trong thế giới động vật, mỗi loài đều có những chiến lược riêng để sinh tồn. Một số sử dụng nọc độc, móng vuốt hoặc tốc độ để chống lại kẻ thù. Những loài khác lại dựa vào khả năng ngụy trang, đánh lừa kẻ săn mồi.
Rắn xúc xắc, tên khoa học Natrix tessellata, là một trong những trường hợp đáng chú ý nhờ hành vi giả chết đặc biệt.
Không có nọc độc nhưng sở hữu màn giả chết khó tin
Rắn xúc xắc thuộc họ rắn nước, phân bố ở nhiều khu vực thuộc châu Âu và vùng Địa Trung Hải. Chúng thường sinh sống gần ao, hồ, sông, suối và những nơi có nguồn nước.
Loài rắn này có thân hình thon dài, phần lưng màu nâu xám với những đốm sẫm màu xếp thành họa tiết tương tự các ô trên viên xúc xắc. Đây cũng là đặc điểm tạo nên tên gọi của chúng.
Chiều dài cơ thể có thể đạt khoảng 1,2m. Thức ăn chủ yếu của rắn xúc xắc là cá, ngoài ra chúng có thể ăn một số động vật nhỏ sống gần nước.
Do không có nọc độc, rắn xúc xắc phải dựa vào những cách phòng vệ khác khi đối mặt với kẻ săn mồi. Khi cảm nhận nguy hiểm, chúng có thể tiết ra chất có mùi khó chịu, thải phân, sau đó lật ngửa cơ thể và nằm bất động như đã chết. Đặc biệt, một số cá thể còn xuất hiện hiện tượng chảy máu từ miệng, khiến màn giả chết trở nên đáng sợ hơn.
Các nhà khoa học cho rằng những biểu hiện này có thể khiến kẻ săn mồi mất hứng thú hoặc do dự trước con mồi, từ đó tạo cơ hội cho con rắn trốn thoát.
Đây không phải hành vi tấn công hay phun máu về phía đối phương. Hiện tượng được ghi nhận là máu xuất hiện ở miệng trong quá trình phản ứng phòng vệ.
Thử nghiệm 263 con rắn, phát hiện 28 con chảy máu từ miệng
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Biology Letters đã tìm hiểu hành vi giả chết của rắn xúc xắc tại đảo Golem Grad, thuộc hồ Prespa ở Bắc Macedonia.
Nhóm nghiên cứu tiến hành thử nghiệm trên 263 cá thể, sử dụng thao tác cầm, giữ và tác động lên cơ thể để mô phỏng tình huống rắn bị kẻ săn mồi bắt giữ. Kết quả cho thấy 124 cá thể có phân dính trên cơ thể, trong khi 28 cá thể xuất hiện hiện tượng chảy máu từ miệng. Các nhà khoa học gọi đây là hiện tượng tự xuất huyết hoặc chảy máu phản xạ.
Theo nhà nghiên cứu Vukašin Bjelica thuộc Đại học Belgrade, Serbia, hành vi giả chết có thể mang lại lợi ích nhưng cũng đi kèm rủi ro.
Khi nằm bất động, con rắn tạm thời từ bỏ khả năng bỏ chạy. Tuy nhiên, nếu khiến kẻ săn mồi tin rằng con mồi đã chết hoặc không còn hấp dẫn, chiến thuật này có thể giúp nó thoát khỏi nguy hiểm.
Đáng chú ý, quần thể rắn xúc xắc tại Golem Grad được ghi nhận có xu hướng thể hiện hành vi giả chết nhiều hơn một số quần thể khác.
Trong tự nhiên, giả chết không phải chiến thuật chỉ xuất hiện ở rắn. Một số loài động vật khác cũng có phản ứng tương tự để tự bảo vệ trước kẻ săn mồi. Chẳng hạn, thú có túi Virginia có thể nằm bất động, tiết dịch và tạo mùi khó chịu khi bị đe dọa.
Những phát hiện này cho thấy các loài động vật không nhất thiết phải sở hữu vũ khí nguy hiểm mới có thể tồn tại. Đôi khi, khả năng đánh lừa đối phương lại trở thành một chiến lược sinh tồn hiệu quả.
Tuy nhiên, hành vi giả chết không bảo đảm mọi cá thể đều thoát khỏi kẻ săn mồi. Hiệu quả của chiến thuật còn phụ thuộc vào từng tình huống và phản ứng của đối phương.
