Loại rau được nhắc tới chính là rau tầm bóp, trước đây chúng mọc dại rất nhiều và ít người sử dụng. Còn hiện nay, do tầm bóp chỉ có theo mùa, không có chất bảo quản nên chúng có giá khá đắt so với các loại rau lá khác. Ngoài làm rau ăn, quả tầm bóp cũng được rao bán với giá cao, thậm chí một số nơi trên thế giới còn coi đây là thần dược “hiếm có khó tìm”. Theo xếp hạng từ trang Mysterious World, quả tầm bóp được xếp vào danh sách 1 trong 10 loại quả khó tìm nhất trên thế giới. Hay như tại Nhật Bản, loại quả này có giá khá đắt đỏ, với khoảng 700.000 đồng/1kg.
Theo bác sĩ Bùi Thanh Hoài, khoa Y học cổ truyền (Bệnh viện 19-8, Bộ Công an), cây tầm bóp là cây mọc hoang phổ biến, từng gắn với bữa ăn của người dân vùng nông thôn và được gọi với nhiều tên khác nhau như bùm bụp, lồng đèn… Trong Đông y, tầm bóp được xem là vị thuốc lành tính. Toàn bộ cây, từ thân, lá đến quả đều có thể dùng làm thuốc. Cây có vị đắng, tính mát, không độc, có tác dụng thanh nhiệt, lợi thấp, tiêu đờm, giảm ho, hỗ trợ làm mềm các khối cứng và tiêu viêm. Ngoài ra, tầm bóp còn được dùng để hỗ trợ điều trị mụn nhọt, các chứng viêm ngoài da nhờ đặc tính thanh nhiệt, giải độc.
Trước đây rau tầm bóp chỉ mọc dại, nhưng nay trở thành rau đặc sản, có giá khá cao. Ảnh minh họa.
Các nghiên cứu của y học hiện đại cho thấy, cây tầm bóp cung cấp nhiều dinh dưỡng, chất xơ, nước và chứa khá nhiều đường. Quả tầm bóp cũng chứa nhiều dinh dưỡng, trong 100g quả tầm bóp có 80% là cacbohydrate, 12% protein, 8% chất béo, cùng nhiều loại vitamin và khoáng chất khác.
Một số nghiên cứu hiện đại cũng ghi nhận tiềm năng dược lý của cây tầm bóp. Theo đó, các nghiên cứu tại Đại học Houston (Texas, Mỹ) và Đại học Y khoa Quốc gia Cheng Kung (Trung Quốc) cho thấy, trong rau tầm bóp có chứa nhiều hoạt chất sinh học như physalin A-D, F, L-O và physagulin A-G. Những hoạt chất này được đánh giá có khả năng tăng cường miễn dịch, kháng tế bào ung thư rất hiệu quả. Ngoài ra, các hoạt chất sinh học trong cây tầm bóp còn có tác dụng điều trị bệnh tiểu đường và mụn nhọt.
Lương y Bùi Đắc Sáng (Hội Đông y Hà Nội) cho biết, ngoài làm rau ăn, lá và thân tầm bóp còn có thể dùng làm thuốc trị cảm sốt, yết hầu sưng đau, ho nhiều đờm, phiền nhiệt nôn nấc với liều dùng khoảng 20-40g thân cây khô sắc uống. Hoặc dùng để trị nhọt vú, mụn đinh độc bằng cách lấy 40-80g lá tươi giã vắt lấy nước cốt uống, bã thì dùng đắp; hoặc nấu nước rửa.
Tầm bóp ngoài làm rau thì còn có nhiều công dụng, trong đó có thể dùng để làm thuốc hỗ trợ một số bệnh đơn giản. Ảnh minh họa.
Một bài thuốc khác có thể áp dụng đó là dùng rễ cây tầm bóp nấu cùng với tim lợn ăn liên tục trong 7 ngày với liều lượng mỗi ngày 1 lần. Vị thuốc này có tác dụng tốt đối với người tiểu đường hoặc sỏi niệu. Kết hợp với các phương pháp điều trị khác, nhất là kiêng khem và uống nhiều nước để tăng hiệu quả của thuốc. Dù là rau quen thuộc, dân dã nhưng khi dùng làm thuốc chữa bệnh, tốt nhất hãy tham khảo ý kiến chuyên môn của các bác sĩ trước khi áp dụng.
Ngoài ra, ngay cả khi dùng làm rau ăn cũng cần đặc biệt lưu ý, tránh nguy cơ nhầm lẫn khi sử dụng rau. Theo đó, cây tầm bóp rất dễ bị nhầm với cây lu lu đực - một loài cây mọc hoang khá phổ biến, có hình dáng gần giống nhưng lại chứa chất độc solanin. Nếu sử dụng nhầm lu lu đực làm thực phẩm hoặc thuốc có thể gây ngộ độc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Thậm chí, với cây tầm bóp dùng làm rau cũng không nên lạm dụng, khi ăn hoặc dùng làm thuốc nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường như buồn nôn, khó thở, tức ngực, nổi mẩn ngứa… cần ngừng sử dụng ngay. Một số đối tượng không nên dùng tầm bóp, bao gồm phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú. Việc sử dụng làm thuốc nên có sự tư vấn của thầy thuốc để đảm bảo an toàn.
