Từ rau dại ít ai để ý đến “gia vị vàng” trong ẩm thực
Rau xá xị, còn được gọi là rau quế vị, rau quế đất (tên khoa học Limnophila rugosa), là loài cây thân thảo thuộc họ Hoa mõm chó. Cây thường cao khoảng 30–50 cm, có thể mọc bò hoặc mọc đứng, thân phủ lông mịn, lá to, đầu nhọn và tỏa mùi thơm đặc trưng khi vò nhẹ.
Loại rau này phân bố rộng tại nhiều quốc gia châu Á như Ấn Độ, Thái Lan, Lào, Indonesia và Việt Nam. Ở nước ta, rau mọc tự nhiên từ Bắc vào Nam, nhưng nổi tiếng hơn cả là tại Tây Ninh – nơi có điều kiện đất ẩm, ven sông, bờ ruộng rất phù hợp cho cây phát triển.
Điểm khiến rau xá xị “ghi điểm” chính là mùi hương tinh dầu nồng, gợi nhớ đến hương vị của nước xá xị – thức uống quen thuộc với nhiều thế hệ. Nhờ hương thơm độc đáo này, rau được xem như một loại gia vị “đắt giá”, chỉ cần một lượng nhỏ cũng đủ làm dậy mùi món ăn.
Trong ẩm thực, rau xá xị thường xuất hiện trong các món đặc trưng như bánh tráng cuốn, bánh xèo, món nướng. Ngoài ra, loại rau này còn được chế biến thành nhiều món hấp dẫn như lẩu gà lá xá xị, bò xào, cá nướng, tôm cuốn hay các món gỏi, mang lại trải nghiệm vị giác khác biệt.
Không chỉ dừng lại ở ẩm thực, rau xá xị còn được đánh giá cao trong y học dân gian nhờ chứa tinh dầu và nhiều dưỡng chất có lợi, giúp thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ tiêu hóa và tăng sức đề kháng.
“Đổi đời” nhờ thị trường, nông dân thu tiền đều tay
Nếu như trước đây rau xá xị chỉ được hái tự nhiên để dùng trong gia đình, thì vài năm trở lại đây, nhu cầu thị trường tăng mạnh đã đưa loại rau này trở thành hàng hóa có giá trị.
Hiện rau xá xị tươi được bán với giá khoảng 40.000–60.000 đồng/kg, trong khi lá phơi khô có thể đạt mức 100.000 đồng/kg. Thậm chí, để phục vụ nhu cầu tiêu dùng tại nhà, nhiều nhà vườn còn cung cấp cây giống hoặc trồng sẵn trong chậu, giá dao động từ 15.000–35.000 đồng/chậu.
Nhận thấy tiềm năng kinh tế, nhiều nông dân tại Tây Ninh đã chuyển sang trồng rau xá xị theo hướng sản xuất bài bản. Từ một loại cây mọc hoang, rau nay được canh tác trên diện tích lớn, cho thu hoạch đều đặn nhiều lứa trong năm.
Theo người trồng, chỉ sau khoảng 3 tháng, cây bắt đầu cho thu hoạch và có thể khai thác trong thời gian dài. Ưu điểm lớn là dễ trồng, ít sâu bệnh, chỉ cần trồng một lần nhưng có thể thu hoạch liên tục nhiều năm.
Rau chủ yếu được nhân giống bằng cách giâm gốc, phát triển tốt trong môi trường đất ẩm, mực nước xâm xấp. Sau giai đoạn đầu chăm sóc, người trồng gần như chỉ cần cắt bán định kỳ.
Đáng chú ý, rau xá xị thường “cháy hàng” vào hai thời điểm là tháng 4–5 và dịp Tết Nguyên đán, khi nhu cầu tiêu dùng tăng cao.
Từ một loại rau dại ven ruộng, rau xá xị nay đã có mặt trong siêu thị, nhà hàng, trở thành đặc sản mang lại thu nhập ổn định và mở ra hướng phát triển bền vững cho người nông dân.
