Sâu chít là loài ấu trùng sống ký sinh trong thân cây chít, còn được gọi là cây le hoặc cây đót. Loài này phân bố tại nhiều tỉnh trung du và miền núi phía Bắc, trong đó phổ biến nhất ở Điện Biên.
Từ nhiều năm qua, người dân địa phương đã khai thác sâu chít để làm thực phẩm và dược liệu. Nhờ giá trị dinh dưỡng, loài ấu trùng này được bà con ví như “thần dược” có tác dụng bồi bổ cơ thể và tăng cường sức khỏe.
Mùa thu hoạch sâu chít thường bắt đầu vào cuối thu, đầu đông, tập trung từ tháng 11 đến tháng 12 hằng năm. Đây là giai đoạn sâu phát triển tới kích thước lớn nhất, thân béo mũm, cho năng suất và chất lượng tốt.
Dù hình dáng có thể khiến nhiều người e ngại, sâu chít lại được giới sành ăn tìm mua. Trên thị trường, 1 bó chít gồm khoảng 100 ngọn có giá từ 160.000 đến 200.000 đồng. Loại đã chẻ đọt và tách riêng sâu tươi được bán với giá 900.000-1.000.000 đồng/kg. Sâu chít sấy khô có thể đạt mức vài triệu đồng/kg.
Giá bán cao xuất phát từ việc tìm kiếm, khai thác và sơ chế sâu chít tốn nhiều thời gian, công sức. Loài này còn được truyền tai về tác dụng làm đẹp da và tăng cường sinh lực cho nam giới.
Quá trình lấy sâu khỏi thân cây đòi hỏi người thực hiện phải cẩn thận, khéo léo để ấu trùng không bị dập nát. Anh Lê Hùng, chủ nhà hàng chuyên phục vụ đặc sản tại Điện Biên, cho biết sâu phải được tách khỏi đọt cây trong vòng 48 giờ sau khi mang từ rừng về.
“Sau khi thu hoạch những bó chít từ rừng về nhà, chúng tôi phải tách sâu ra trong vòng 48 tiếng đồng hồ. Bởi nếu để lâu, sâu chết sẽ làm giảm chất lượng và khi bán sẽ bị mất giá”, anh Hùng chia sẻ.
Việc tìm được sâu chít phụ thuộc nhiều vào may mắn. Người dân thường phải thức dậy từ sáng sớm, băng rừng, lội suối suốt nhiều giờ mới tiếp cận được những vạt chít mọc cao.
Khi gặp khu vực có nhiều sâu, người đi rừng có thể thu về vài kg. Tuy nhiên, cũng có ngày họ tìm kiếm từ sáng đến chiều muộn nhưng chỉ mang về vài lạng, không tương xứng với công sức đã bỏ ra.
Sau khi được tách khỏi đọt cây, sâu chít phải được thả ngay vào chậu rượu pha loãng để nhả chất bẩn bên trong, đồng thời hạn chế biến chất và giữ chất lượng.
Tại vùng cao, sâu chít được chế biến theo nhiều cách như rang lá chanh, tẩm bột chiên, rán cùng trứng hoặc nấu cháo. Ở 1 số địa phương, đồng bào Mông luộc sâu với củ riềng rồi chấm muối, hoặc xào cùng ngọn bí và ngọn su su.
Sau khi chế biến, sâu chít có vị thơm đặc trưng, phần thân căng mọng và béo ngậy. Ngoài làm món ăn, sâu còn được dùng để ngâm rượu. Nhiều người tin cách sử dụng này giúp giữ hương vị, đồng thời hỗ trợ bổ thận, tráng dương và cải thiện tình trạng suy nhược thần kinh.
Từ thức quà quen thuộc của vùng sơn cước, sâu chít dần trở thành đặc sản được nhiều thực khách miền xuôi ưa chuộng. Vào mùa cao điểm, khách hàng có thể phải đặt trước cả tháng, chấp nhận mức giá cao nhưng vẫn không phải lúc nào cũng mua được.
(T/h theo Tri thức & Cuộc sống, Vietnamnet)
