Một câu chuyện về việc một nông dân ở tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc được cho là tình cờ phát hiện kho vàng cổ trong hang núi từng thu hút sự chú ý trên mạng xã hội.
Tuy nhiên, đằng sau câu chuyện này còn nhiều chi tiết khác nhau, trong khi các tài liệu khảo cổ được công bố lại cho thấy hoàn cảnh và số lượng hiện vật có sự khác biệt đáng kể.
Theo một số trang tin Trung Quốc, sự việc xảy ra vào những năm 1980. Trong lúc lên núi đốn củi, một lão nông phát hiện một hang động và vào bên trong kiểm tra. Tại đây, ông được cho là nhìn thấy một lượng lớn vàng được cất giấu.
Người nông dân mang một phần nhỏ số vàng về nhà rồi cùng gia đình dùng xe ngựa vận chuyển số còn lại. Tuy nhiên, trước lượng vàng quá lớn, gia đình không biết phải xử lý ra sao.
Sau đó, người đàn ông mang một số thỏi vàng đến ngân hàng với ý định đổi lấy tiền. Nhân viên ngân hàng nhận thấy những thỏi vàng có màu sắc và kỹ thuật chế tác khác thường, không giống vàng được sản xuất trong thời hiện đại.
Nghi ngờ đây là hiện vật cổ, ngân hàng được cho là đã trình báo cơ quan chức năng. Khu vực phát hiện vàng sau đó bị phong tỏa để phục vụ điều tra và xác minh nguồn gốc.
Theo phiên bản được lan truyền, các chuyên gia phát hiện trên những thỏi vàng có khắc dòng chữ liên quan đến Trương Thông Nho, một nhân vật hoạt động vào thời nhà Đường. Số vàng được thu giữ để phục vụ công tác nghiên cứu, còn người phát hiện được cho là bị bắt giữ.
Tuy nhiên, những chi tiết như việc người nông dân mang vàng đến ngân hàng, quá trình phong tỏa khu vực hay việc người này bị bắt hiện chưa được tìm thấy trong các tài liệu khảo cổ chuyên ngành được công bố.
Đáng chú ý, một phiên bản khác lại cho rằng sự việc xảy ra từ những năm 1970. Theo câu chuyện này, một nông dân họ Lý phát hiện một chiếc hộp gỗ chứa những miếng kim loại màu vàng khi đang làm cỏ, với tổng khối lượng được mô tả lên tới 70 kg.
Trong khi đó, tài liệu khảo cổ được công bố từ năm 1981 lại đưa ra thông tin khác.
Theo nghiên cứu “Một số thỏi vàng thời Đường được khai quật tại Bình Lỗ, Sơn Tây” của nhà khảo cổ Đào Chính Cương, đăng trên tạp chí Văn Vật số 4/1981, số vàng được phát hiện vào tháng 4/1979 tại huyện Bình Lỗ, tỉnh Sơn Tây.
Những người phát hiện gồm Hắc Vân, Dương Mậu và một số người khác trong quá trình lao động. Sau khi được phát hiện, các hiện vật được giao nộp cho nhà nước để phục vụ nghiên cứu.
Tài liệu khảo cổ ghi nhận tổng cộng 193 hiện vật bằng vàng, với khối lượng khoảng 34,81 kg, trong đó có 82 thỏi vàng cùng nhiều loại hiện vật khác.
Dù các câu chuyện lưu truyền có nhiều điểm khác biệt về thời gian, hoàn cảnh phát hiện và số lượng vàng, một chi tiết đáng chú ý lại xuất hiện ở nhiều phiên bản: những dòng chữ cổ liên quan đến Trương Thông Nho.
Trương Thông Nho là nhân vật tham gia cuộc nổi loạn An Sử dưới thời nhà Đường. Cuộc nổi loạn bùng phát năm 755 và kéo dài khoảng 8 năm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhà Đường. Trương Thông Nho được ghi nhận đã tử trận trong những cuộc giao tranh nội bộ giữa các phe nổi dậy.
Việc tên Trương Thông Nho xuất hiện trên các thỏi vàng khiến giới nghiên cứu đặt câu hỏi về nguồn gốc cũng như lý do số tài sản này được cất giấu.
Một giả thuyết cho rằng số vàng có thể liên quan đến những biến động và chiến sự trong thời kỳ loạn An Sử. Tuy nhiên, với những dữ liệu hiện có, chưa thể xác định chắc chắn ai là người trực tiếp chôn giấu kho vàng, cũng như mục đích thực sự của việc cất giấu số tài sản này.
