Một cá thể cá mắt thùng (Macropinna microstoma) cực hiếm vừa được các nhà khoa học ghi hình ở độ sâu khoảng 600 m ngoài khơi bang California (Mỹ).
Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên Viện Nghiên cứu Thủy cung Vịnh Monterey (MBARI) ghi lại hình ảnh loài cá này bằng camera 4K trong gần 40 năm khảo sát đại dương.
Cá mắt thùng là loài sinh vật sống ở vùng nước chạng vạng của đại dương, nơi ánh sáng mặt trời chỉ còn rất yếu. Loài cá này có đặc điểm nổi bật là phần đầu trong suốt, để lộ đôi mắt hình ống màu xanh lục ngả vàng, hướng lên phía trên nhằm phát hiện bóng dáng con mồi.
Theo MBARI, lớp màng trong suốt bao phủ đôi mắt không chỉ là đặc điểm nhận dạng mà còn có tác dụng bảo vệ cơ quan thị giác. Lớp màng này giúp cá tránh bị tổn thương khi bắt những loài giáp xác nhỏ mắc trong các xúc tu có khả năng gây châm chích của sinh vật biển sâu thuộc nhóm siphonophore.
Cá mắt thùng có những chiếc vây lớn giúp giữ thăng bằng và điều chỉnh vị trí khi di chuyển, trong lúc đôi mắt tập trung quan sát vùng nước phía trên để tìm kiếm thức ăn.
Bất ngờ phát hiện cá ở độ sâu 600 m
Cá mắt thùng được phát hiện trong chuyến thám hiểm kéo dài 8 ngày của MBARI mang tên “Diving Deep for Delicate Drifters”, thực hiện trên tàu nghiên cứu David Packard. Khu vực khảo sát nằm tại phần ngoài của hẻm núi Monterey, cách bờ biển California khoảng 55 dặm (gần 89 km).
Theo MBARI, cá mắt thùng xuất hiện khi thiết bị ROV Doc Ricketts đang được đưa trở lại mặt nước để thu hồi. Khi thiết bị ở độ sâu khoảng 1.970 feet (600 m), chuyên gia nghiên cứu Shannon Johnson bất ngờ phát hiện cá và lập tức gọi các điều khiển viên dừng lại.
Lúc này, phần lớn thành viên nhóm nghiên cứu đã chuyển đến phòng thí nghiệm trên tàu để chuẩn bị tiếp nhận, phân loại các mẫu vật được ROV đưa lên. Nghe thông báo của Johnson, họ nhanh chóng quay trở lại phòng điều khiển để theo dõi sinh vật hiếm gặp.
MBARI mô tả cuộc chạm trán với cá mắt thùng là một bất ngờ đầy phấn khích, khép lại một tuần nghiên cứu biển sâu với nhiều kết quả đáng chú ý.
Lần đầu ghi hình cá mắt thùng bằng camera 4K
Các nhà khoa học đã dành khoảng 20 phút quan sát cá mắt thùng bằng camera 4K độ phân giải cao gắn trên thiết bị ROV Doc Ricketts. Nhóm nghiên cứu sử dụng nhiều phương pháp chiếu sáng để làm nổi bật cấu tạo phần đầu trong suốt đặc trưng của loài cá.
Một điều khiển viên kiêm kỹ thuật viên ROV đã điều khiển Doc Ricketts tiếp cận đủ gần để ghi hình cá bằng camera VR. Thiết bị đồng thời thu thập hình ảnh lập thể 3D, phục vụ các nghiên cứu khoa học cũng như hoạt động giáo dục và phổ biến kiến thức về đại dương trong tương lai.
Tên khoa học Macropinna microstoma của loài cá này có nghĩa là “vây lớn, miệng nhỏ”. Những đặc điểm hình thái nổi bật ấy được thể hiện rõ trong đoạn phim do nhóm nghiên cứu ghi lại.
Ông Steven Haddock, nhà khoa học cấp cao của MBARI, cho biết cá mắt thùng là minh chứng cho khả năng thích nghi đặc biệt của sinh vật tại tầng nước giữa đại dương.
Gần 40 năm chỉ ghi nhận 11 lần bắt gặp
Theo thống kê của MBARI, trong gần 40 năm triển khai các hoạt động thám hiểm đại dương, viện nghiên cứu này đã thực hiện khoảng 7.000 lượt lặn bằng thiết bị ROV và ghi lại 41.000 giờ video dưới biển sâu. Tuy nhiên, cá mắt thùng chỉ được phát hiện tổng cộng 11 lần.
Lần gần nhất MBARI ghi nhận loài cá này trong một chuyến nghiên cứu là vào năm 2021.
Đáng chú ý, lần xuất hiện mới nhất đánh dấu lần đầu tiên các nhà khoa học của MBARI ghi hình cá mắt thùng bằng camera 4K. Đây cũng là lần đầu sinh vật này được ghi lại trên tàu nghiên cứu mới nhất của viện.
Ông Steven Haddock cho biết việc bắt gặp cá mắt thùng là trải nghiệm hiếm có đối với các thành viên đoàn thám hiểm. Sau khi thông tin được công bố, nhiều người trên tàu đã tập trung tại phòng điều khiển để tận mắt quan sát loài cá đặc biệt này.
Theo ông, những sinh vật sống dưới biển sâu luôn khơi gợi trí tò mò và sự kinh ngạc. Việc ghi nhận, nghiên cứu các loài sinh vật kỳ lạ này không chỉ mở rộng hiểu biết về đại dương mà còn góp phần nâng cao nhận thức về trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái biển – không gian sống lớn nhất trên Trái đất.
