Không phải ngẫu nhiên mà bù nhìn rơm xuất hiện từ lâu trên những cánh đồng. Chim có khả năng quan sát rất tốt, thậm chí một số loài còn có trí nhớ và khả năng học hỏi đáng kinh ngạc.
Vì vậy, một hình nộm đứng im giữa ruộng không thể mãi khiến chúng sợ hãi. Thế nhưng trong một khoảng thời gian nhất định, bù nhìn vẫn có thể phát huy tác dụng nhờ đánh vào bản năng cảnh giác trước những hình dáng giống con người.
Vì sao chim lại sợ bù nhìn?
Khi tìm kiếm thức ăn, chim thường quan sát xung quanh để phát hiện những dấu hiệu nguy hiểm. Từ khoảng cách xa, chúng không nhất thiết phải nhận diện chính xác đó là người thật hay hình nộm mà có thể chỉ dựa vào dáng đứng, kích thước, màu sắc và sự xuất hiện bất thường trên cánh đồng. Một bù nhìn có hình dáng giống người vì thế có thể khiến chim dè chừng, không lập tức sà xuống khu vực có thức ăn.
Đặc biệt, phản ứng này thường mạnh hơn khi bù nhìn vừa được đặt vào ruộng. Với một vật thể lạ xuất hiện đột ngột, chim có xu hướng giữ khoảng cách để quan sát trước khi quyết định có tiếp cận hay không. Đây chính là khoảng thời gian mà người nông dân có thể tận dụng để bảo vệ mùa màng.
Chim thông minh sẽ nhận ra bù nhìn không phải người thật
Tuy nhiên, chim không dễ bị đánh lừa mãi. Nếu ngày nào chúng cũng nhìn thấy một “người” đứng nguyên một chỗ, không bước đi, không phản ứng và cũng chẳng gây nguy hiểm, chúng sẽ dần học được rằng đó chỉ là một vật vô hại. Khi đã quen, chim có thể tiến lại gần, thậm chí đậu ngay trên bù nhìn.
Vì thế, người ta thường tìm cách khiến bù nhìn trông giống một sinh vật đang hoạt động thay vì chỉ là một hình nộm bất động. Chẳng hạn, họ có thể mặc cho bù nhìn những chiếc áo rộng.
Khi gió thổi, phần áo sẽ phấp phới, tạo cảm giác như cơ thể và tay áo đang chuyển động. Chỉ một chuyển động ngẫu nhiên như vậy cũng có thể khiến chim khó xác định đó là vật vô tri hay một con người đang đứng trên đồng.
Một số nơi còn thay đổi vị trí bù nhìn theo thời gian hoặc kết hợp thêm các vật có khả năng chuyển động, phản chiếu ánh sáng. Cách làm này khiến chim khó hình thành thói quen và không dễ ghi nhớ chính xác vị trí của “mối nguy”.
Âm thanh cũng là một phần của “màn kịch”
Không chỉ dùng hình ảnh, người nông dân còn có thể tận dụng âm thanh để tăng hiệu quả xua đuổi. Những chiếc lon, chai hoặc vật kim loại có thể được treo lên bù nhìn hoặc gần khu vực cần bảo vệ. Khi có gió, chúng va vào nhau tạo ra tiếng động bất ngờ.
Đối với chim, một âm thanh lạ xuất hiện đột ngột có thể là tín hiệu cảnh báo. Nếu hình ảnh giống người lại đi kèm những tiếng động không đều, chim sẽ khó dự đoán và khó nhanh chóng làm quen với môi trường đó. Một số loại vật phản sáng, dây treo hoặc dải vật liệu chuyển động trong gió cũng được sử dụng với mục đích tương tự.
Như vậy, bù nhìn không thực sự đánh lừa trí thông minh của chim, mà chủ yếu khai thác bản năng cảnh giác và khiến chúng mất thêm thời gian để xác định nguy hiểm. Khi bù nhìn đứng im quá lâu, chim sẽ học được sự thật. Nhưng nếu hình nộm liên tục có những thay đổi về vị trí, chuyển động, ánh sáng hoặc âm thanh, hiệu quả xua đuổi có thể được kéo dài hơn.
Điều này cũng cho thấy một điều khá thú vị: để đánh lừa những loài chim thông minh, đôi khi không cần tạo ra một hình nộm hoàn hảo. Chỉ cần khiến nó không quá dễ đoán là đã có thể duy trì sự cảnh giác của chúng lâu hơn.
