Phát hiện rắn hổ mang chúa thực chất gồm 4 loài riêng biệt
Rắn hổ mang chúa, một trong những loài rắn độc dài nhất thế giới, thực chất gồm 4 loài riêng biệt. Kết luận này được đưa ra trong nghiên cứu của các nhà khoa học đến từ Ấn Độ, Anh và Malaysia, công bố trên Tạp chí Phân loại học châu Âu ngày 16/10/2024.
Trong suốt 188 năm, rắn hổ mang chúa được xếp vào một loài duy nhất, có tên khoa học là Ophiophagus hannah. Tuy nhiên, các quần thể phân bố ở những khu vực khác nhau lại có sự khác biệt đáng kể về màu sắc và đặc điểm hình thái. Điều này khiến giới khoa học đặt câu hỏi liệu chúng có thực sự thuộc cùng một loài hay không.
Năm 2021, một nghiên cứu đã xác nhận sự khác biệt về gene giữa các quần thể rắn hổ mang chúa. Từ kết quả này, các nhà khoa học tiếp tục phân tích đặc điểm hình thái của 153 mẫu vật được lưu giữ tại các bảo tàng.
Những đặc điểm được xem xét bao gồm màu sắc cơ thể, chiều rộng thân và cấu tạo răng. Kết quả cho thấy các khác biệt về hình thái tương ứng với những dòng gene đã được xác định trước đó, qua đó củng cố cơ sở phân chia rắn hổ mang chúa thành 4 loài.
Bốn loài được xác định gồm rắn hổ mang chúa phương Bắc (O. hannah), rắn hổ mang chúa Sunda (O. bungarus), rắn hổ mang chúa Ghat Tây (O. kaalinga) và rắn hổ mang chúa Luzon (O. salvatana).
Rắn hổ mang chúa phương Bắc (O. hannah) phân bố rộng khắp khu vực chân núi Himalaya, miền đông Ấn Độ, Myanmar và Đông Dương, kéo dài về phía nam đến eo đất Kra thuộc bán đảo Thái Lan. Cá thể trưởng thành thường có các dải màu vàng viền đen trên cơ thể và từ 18-21 răng.
Trong khi đó, rắn hổ mang chúa Sunda (O. bungarus) sinh sống tại bán đảo Mã Lai và các đảo thuộc quần đảo Sunda Lớn, gồm Sumatra, Borneo và Java. Loài này cũng được ghi nhận tại đảo Mindoro của Philippines. Những cá thể trưởng thành có kích thước lớn thường không có các dải màu rõ rệt hoặc chỉ có những dải hẹp, nhạt màu với viền đen.
Rắn hổ mang chúa Ghat Tây (O. kaalinga) chỉ được tìm thấy tại dãy Ghat Tây ở bán đảo Ấn Độ. Điểm khác biệt đáng chú ý của loài này là các dải màu nhạt trên cơ thể không có viền đen như ở rắn hổ mang chúa Sunda.
Còn rắn hổ mang chúa Luzon (O. salvatana) sinh sống trên đảo Luzon, phía bắc Philippines. Loài này có các dải màu nhạt với hình dạng góc cạnh rõ rệt, khác với những dải trên cơ thể của ba loài còn lại.
Loài rắn độc có kích thước khổng lồ và tập tính săn mồi đặc biệt
Rắn hổ mang chúa nổi tiếng với kích thước lớn, có thể đạt chiều dài khoảng 5,6m. Phạm vi phân bố của nhóm rắn này trải rộng tại nhiều khu vực ở châu Á, từ Nam Á đến Đông Nam Á.
Nọc độc của rắn hổ mang chúa chứa các độc tố thần kinh, có khả năng làm gián đoạn hoạt động của hệ thần kinh và gây liệt. Một vết cắn có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Dù sở hữu khả năng tấn công nguy hiểm, rắn hổ mang chúa thường có xu hướng tránh né con người nếu không bị đe dọa. Khi cảm thấy nguy hiểm, chúng có thể nâng phần trước cơ thể lên cao để cảnh báo đối phương.
Một đặc điểm nổi bật khác của loài này là tập tính săn mồi. Không giống nhiều loài rắn chủ yếu săn động vật có vú nhỏ hoặc chim, rắn hổ mang chúa thường ăn các loài rắn khác, trong đó có cả những loài rắn độc.
Khả năng ghi nhớ và phản ứng với môi trường của rắn hổ mang chúa cũng thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu. Tuy nhiên, mức độ thông minh của chúng vẫn cần được đánh giá thêm thông qua những nghiên cứu khoa học có hệ thống.
Loài rắn nổi tiếng với tập tính xây tổ, bảo vệ trứng
Một trong những đặc điểm sinh học đáng chú ý nhất của rắn hổ mang chúa là tập tính xây tổ trước khi đẻ trứng. Đây là hành vi hiếm thấy ở loài rắn và được xem là đặc điểm sinh sản nổi bật của chúng.
Mùa giao phối của rắn hổ mang chúa thường diễn ra từ tháng 1 đến tháng 4. Sau khi giao phối, rắn cái cần thêm một khoảng thời gian để phát triển trứng trước khi đẻ.
Khi chuẩn bị sinh sản, rắn cái chủ động thu gom lá khô, cành cây và các vật liệu thực vật khác, sau đó dùng thân để vun chúng thành một gò lá hình mái vòm. Tổ thường cao khoảng 50-100cm và rộng gần 1m, tùy điều kiện môi trường.
Bên trong tổ có thể hình thành hai khu vực riêng biệt: phần phía dưới dành cho ổ trứng và phần phía trên là nơi rắn mẹ nằm canh giữ. Cấu trúc này giúp rắn mẹ bảo vệ trứng, đồng thời tận dụng nhiệt lượng sinh ra trong quá trình phân hủy vật liệu thực vật để duy trì điều kiện ấp trứng thích hợp.
Trứng rắn hổ mang chúa thường mất khoảng 51-79 ngày để nở, tùy thuộc vào điều kiện môi trường. Trong thời gian này, rắn mẹ ở gần tổ để bảo vệ trứng và có thể trở nên hung dữ hơn khi phát hiện mối đe dọa. Việc canh giữ ổ trứng khiến rắn mẹ hạn chế hoạt động kiếm ăn trong giai đoạn này.
Tuy nhiên, trước khi trứng nở, rắn mẹ thường rời tổ. Sau khi chui ra khỏi trứng, rắn con phải tự tìm cách thích nghi với môi trường, kiếm ăn và tránh các loài săn mồi mà không có sự chăm sóc kéo dài từ mẹ.
Tập tính chủ động xây tổ và bảo vệ trứng đã tạo nên nét khác biệt đáng chú ý của rắn hổ mang chúa so với phần lớn các loài rắn khác. Đây cũng là một trong những đặc điểm khiến loài bò sát này tiếp tục thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học.
