Theo thông tin chính thức của Bộ Công an ngày 15/8/2026, kết quả điều tra bước đầu xác định từ năm 2015 đến nay, Bùi Xuân Huấn sử dụng các hoạt động cá nhân trên không gian mạng. Trong đó có bán hàng online, hoạt động từ thiện, mua bán tài sản... để thực hiện các hành vi mà cơ quan điều tra xác định có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Bùi Xuân Huấn bị khởi tố về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” theo Điều 221 Bộ luật Hình sự năm 2015. Cơ quan điều tra hiện vẫn đang tiếp tục điều tra, mở rộng vụ án.
Theo Luật sư Hoàng Văn Hà (Công ty Luật TNHH ARC Hà Nội), Trước hết, cần phân biệt giữa quỹ từ thiện được thành lập hợp pháp và một cá nhân đứng ra kêu gọi tiền từ cộng đồng.
Trước hết, cần phân biệt giữa quỹ từ thiện được thành lập hợp pháp và một cá nhân đứng ra kêu gọi tiền từ cộng đồng.
Hiện nay, việc tổ chức, hoạt động và quản lý Nhà nước đối với quỹ xã hội, quỹ từ thiện được điều chỉnh bởi Nghị định 03/2026/NĐ-CP ngày 9/1/2026 của Chính phủ.
Theo Điều 8 Nghị định 03/2026/NĐ-CP, quỹ xã hội, quỹ từ thiện có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng.
Như vậy, một cá nhân không thể chỉ lập một tài khoản ngân hàng hoặc một trang mạng xã hội rồi tự đặt tên là “Quỹ từ thiện”, “Quỹ cứu trợ”, “Quỹ vì cộng đồng” và mặc nhiên coi đó là một quỹ có tư cách pháp lý.
Nếu thành lập quỹ, phải thực hiện theo đúng điều kiện, trình tự, thủ tục thành lập và hoạt động theo quy định của Nghị định 03/2026/NĐ-CP.
Đây là ranh giới pháp lý mà cộng đồng cần nhận thức rõ.
Nếu cá nhân kêu gọi từ thiện thì tiền phải được quản lý như thế nào?
Trường hợp cá nhân đứng ra vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện để hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, sự cố hoặc hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, khi vận động, tiếp nhận nguồn đóng góp tự nguyện, cá nhân phải thông báo công khai về mục đích, phạm vi, phương thức, hình thức vận động, tài khoản tiếp nhận, thời gian cam kết phân phối và gửi thông báo bằng văn bản đến UBND cấp xã nơi cư trú.
Đáng chú ý, cá nhân phải mở tài khoản riêng tại ngân hàng thương mại theo từng cuộc vận động để tiếp nhận và quản lý toàn bộ tiền đóng góp tự nguyện.
Cá nhân cũng phải có biên nhận đối với các khoản tiền, hiện vật khi người đóng góp yêu cầu. Sau khi kết thúc thời gian tiếp nhận đã cam kết, cá nhân không được tiếp tục nhận tiền cho cuộc vận động đó.
Quy định này có một ý nghĩa rất rõ ràng, tiền từ thiện phải được tách khỏi tiền cá nhân.
Nếu một người kêu gọi “ủng hộ đồng bào vùng lũ”, số tiền được chuyển vào tài khoản phục vụ cuộc vận động đó phải được xác định, theo dõi và quản lý riêng. Không nên để một tài khoản vừa nhận tiền bán hàng, vừa nhận tiền từ thiện, nhận tiền cá nhân rồi sau đó không thể xác định chính xác nguồn tiền nào thuộc về mục đích nào.
Tiền nhận được phải đi đâu?
Theo Điều 18 Nghị định 93/2021/NĐ-CP, căn cứ vào nguồn đóng góp của từng cuộc vận động, cá nhân có trách nhiệm phối hợp để xác định phạm vi, đối tượng, mức và thời gian hỗ trợ, đồng thời thực hiện phân phối, sử dụng nguồn đóng góp theo đúng cam kết.
Đây là nguyên tắc rất quan trọng, tiền được cộng đồng chuyển vào không phải là khoản tiền mà người kêu gọi được toàn quyền sử dụng theo ý chí cá nhân.
Nếu công bố vận động để chữa bệnh cho một người thì phải sử dụng đúng mục đích đó.
Nếu vận động để cứu trợ đồng bào vùng thiên tai thì phải phân phối đúng đối tượng, địa bàn và mục đích đã công bố.
Nếu cuộc vận động kết thúc và còn dư tiền, việc xử lý số tiền còn lại cũng không thể tùy tiện.
Nghị định 93/2021/NĐ-CP quy định cá nhân vận động phải thống nhất với tổ chức, cá nhân đóng góp về phương án phân phối, sử dụng nguồn còn dư hoặc chuyển cho Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp để thực hiện chính sách an sinh xã hội phù hợp với mục tiêu đã cam kết.
Phải ghi chép, công khai và có khả năng giải trình
Đây có lẽ là vấn đề quan trọng nhất đối với những người đứng ra vận động từ thiện.
Theo Điều 19 Nghị định 93/2021/NĐ-CP, cá nhân vận động phải bảo đảm công khai, minh bạch nguồn đóng góp; phải mở sổ ghi chép đầy đủ thông tin về kết quả tiếp nhận, phân phối tiền, hiện vật đóng góp tự nguyện theo đối tượng, địa bàn được hỗ trợ và thực hiện công khai theo quy định.
Chi phí cho hoạt động vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp về nguyên tắc do cá nhân đứng ra vận động tự chi trả.
Trường hợp được tổ chức, cá nhân đóng góp đồng ý cho sử dụng nguồn đóng góp để chi phí, cá nhân phải tổng hợp và công khai khoản chi phí đó.
Đối với quỹ xã hội, quỹ từ thiện, pháp luật yêu cầu quỹ phải tổ chức công tác kế toán, thống kê theo quy định; chấp hành các quy định về chứng từ kế toán; hạch toán các nghiệp vụ kinh tế, tài chính liên quan đến quỹ và mở sổ kế toán để ghi chép, lưu trữ các nghiệp vụ kinh tế, tài chính.
Trong đó, quỹ phải theo dõi chi tiết số thu, chi bằng tiền, hiện vật do tổ chức, cá nhân đóng góp, tài trợ và các tổ chức, cá nhân được nhận tiền, hiện vật từ nguồn đóng góp.
Nghị định 03/2026/NĐ-CP đồng thời đặt ra yêu cầu công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng; quỹ phải thực hiện công khai hằng năm theo thời hạn pháp luật quy định.
Như vậy, sổ sách kế toán không phải là thủ tục mang tính hình thức. Đây là công cụ quan trọng để chứng minh dòng tiền, tài sản và các hoạt động thực tế của quỹ.
Trong khi đó, Luật Kế toán số 88/2015/QH13 là nền tảng pháp lý chung về chứng từ, sổ kế toán, báo cáo tài chính và các yêu cầu đối với thông tin kế toán.
Bài viết nhằm mục đích phổ biến, phân tích và cảnh báo pháp luật. Đối với vụ việc Bùi Xuân Huấn, các nội dung liên quan đến trách nhiệm pháp lý cụ thể vẫn phải chờ kết quả điều tra, truy tố và phán quyết có hiệu lực pháp luật của Tòa án.
