Trong môi trường làm việc, việc né việc khó, ngủ nhiều hoặc ít phản ứng thường bị đánh giá là thiếu chăm chỉ. Tuy nhiên, theo tiến sĩ tâm lý học Mark Travers (Mỹ), nhiều hành vi dạng này thực chất phản ánh cách não bộ tối ưu hóa nguồn lực nhận thức.
Một nghiên cứu đăng trên Neuroscience & Biobehavioral Reviews cũng cho thấy não của những người có khả năng nhận thức cao có xu hướng kích hoạt ít hơn khi xử lý nhiệm vụ, thay vì hoạt động quá mức không cần thiết. Điều này cho thấy sự khác biệt nằm ở hiệu quả xử lý, không phải mức độ “chịu khó” bề ngoài.
Chọn làm ít bước hơn thay vì làm nhiều việc hơn
Một thói quen dễ bị hiểu nhầm là tránh những nhiệm vụ phức tạp hoặc nhiều quy trình. Ở góc nhìn thông thường, đây có thể bị xem là ngại việc.
Nhưng theo Mark Travers, đây thường là biểu hiện của tư duy tối ưu hóa. Thay vì đi theo toàn bộ quy trình có sẵn, họ tìm cách rút ngắn hệ thống, loại bỏ bước dư thừa hoặc tự động hóa một phần công việc. Mục tiêu không phải làm nhanh hơn, mà là làm ít thao tác hơn nhưng vẫn đạt cùng kết quả.
Ngủ đủ như một cách “bảo trì” não bộ
Ngủ nhiều hoặc ngủ trưa thường bị gắn với sự thiếu kỷ luật. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu về giấc ngủ cho thấy đây là yếu tố quan trọng đối với hiệu suất nhận thức.
Nghiên cứu trên Scientific Reports chỉ ra rằng trong giấc ngủ, não xuất hiện các dạng hoạt động sóng đặc biệt liên quan đến trí thông minh linh hoạt. Những hoạt động này giúp quá trình củng cố trí nhớ diễn ra hiệu quả hơn, đồng thời tăng khả năng tiếp thu và xử lý thông tin. Nhờ đó, những người ngủ đủ giấc thường duy trì sự ổn định trong tập trung và ra quyết định.
Không phản ứng ngay trước mọi tình huống
Không tham gia vào mọi cuộc tranh luận hoặc không phản hồi ngay lập tức thường bị hiểu là thờ ơ. Nhưng theo nghiên cứu đăng trên Frontiers in Public Health, những người có trí tuệ cảm xúc cao thường có khả năng tách mình khỏi các tác nhân gây căng thẳng trong môi trường xung quanh.
Cơ chế này giúp họ giảm tiêu hao năng lượng tinh thần, tránh phản ứng cảm xúc tức thời và giữ sự ổn định trong dài hạn. Việc “im lặng chọn lọc” vì vậy không phải thiếu quan tâm, mà là cách kiểm soát năng lượng cảm xúc một cách có chủ đích.
Các chuyên gia cho rằng không nên tuyệt đối hóa những thói quen này thành dấu hiệu của trí thông minh. Mỗi hành vi còn phụ thuộc vào môi trường sống và đặc điểm cá nhân.
Dù vậy, điểm chung dễ thấy là một nhóm người có xu hướng ưu tiên hiệu quả hơn hình thức. Họ giảm bớt những phần không cần thiết, giữ lại điều quan trọng và phân bổ năng lượng nhận thức một cách có chọn lọc. Trong bối cảnh đó, những gì trông giống “lười biếng” đôi khi lại chỉ là một cách vận hành tinh gọn hơn của tư duy.
