Từ cơm hến từng gắn với bữa ăn của người nghèo đến cơm cháy Ninh Bình được công nhận là món ngon kỷ lục châu Á, những món cơm dân dã của Việt Nam ngày nay đã trở thành đặc sản hấp dẫn du khách. Mỗi vùng miền có cách chế biến riêng, tạo nên những hương vị khó trộn lẫn.
Cơm là món ăn quen thuộc trong bữa cơm của người Việt, nhưng qua bàn tay khéo léo của người dân từng vùng miền, những hạt gạo bình dị đã được biến tấu thành nhiều đặc sản nổi tiếng. Có món gắn với cuộc sống của đồng bào miền núi, có món ra đời từ những nguyên liệu từng bị xem là thứ phẩm, cũng có món từng được người nghèo sử dụng để chống đói.
Ngày nay, những món cơm ấy không chỉ xuất hiện trong bữa ăn gia đình mà còn có mặt tại nhiều quán ăn, nhà hàng, trở thành nét đặc trưng trong hành trình khám phá ẩm thực Việt Nam.
Từ món ăn dân dã của người nghèo đến đặc sản được vinh danh châu Á
Cơm hến Huế
Cơm hến là một trong những món ăn tiêu biểu của ẩm thực Huế, nổi tiếng bởi sự kết hợp giữa nhiều nguyên liệu bình dị. Theo câu chuyện dân gian, trước đây món ăn này gắn với cuộc sống của những gia đình có điều kiện khó khăn, tận dụng cơm nguội và hến nhỏ để tạo thành bữa ăn tiết kiệm nhưng đủ hương vị.
Một tô cơm hến truyền thống thường có cơm nguội đánh tơi, hến luộc, rau sống, hoa chuối thái mỏng, khế chua, rau răm, đậu phộng rang, hành phi và da heo chiên giòn. Điểm nhấn không thể thiếu là mắm ruốc Huế cùng phần nước luộc hến nóng hổi dùng kèm.
Khi thưởng thức, thực khách cảm nhận được vị ngọt của hến, vị chua thanh của khế, chút cay nồng của ớt, vị béo bùi từ đậu phộng và hương thơm của rau sống. Sự hòa quyện ấy tạo nên món ăn vừa dân dã vừa đặc sắc, khiến nhiều du khách muốn thưởng thức khi đến cố đô.
Cơm cháy Ninh Bình
Cơm cháy Ninh Bình nổi tiếng với những miếng cơm vàng ruộm, giòn rụm, thường được ăn cùng nước sốt đậm đà. Năm 2012, món ăn này được Tổ chức Kỷ lục châu Á công nhận trong danh sách các món ngon mang giá trị ẩm thực đặc sắc.
Để làm cơm cháy ngon, người chế biến phải chú trọng từ khâu lựa chọn gạo, nấu cơm đến tạo lớp cháy dưới đáy nồi. Cơm sau khi lấy ra được phơi hoặc sấy khô rồi chiên giòn, tạo thành những miếng có màu vàng bắt mắt, bên ngoài giòn nhưng vẫn giữ hương thơm của gạo.
Điểm đặc biệt của cơm cháy Ninh Bình nằm ở phần nước sốt ăn kèm. Tùy cách chế biến, nước sốt có thể được làm từ thịt dê, thịt bò hoặc kết hợp với rau củ, nấm và gia vị. Khi rưới lên miếng cơm cháy, nước sốt thấm vào từng hạt gạo, tạo nên sự tương phản giữa độ giòn và vị mềm đậm đà.
Ngoài phiên bản dùng cùng nước sốt, cơm cháy chà bông cũng được nhiều người lựa chọn làm quà khi đến Ninh Bình nhờ thuận tiện bảo quản và mang đi xa.
Cơm tấm Sài Gòn
Nếu cơm hến gắn với cuộc sống bình dị của người dân Huế, cơm tấm lại mang câu chuyện riêng về sự sáng tạo trong ẩm thực Nam Bộ. Trước đây, tấm là phần hạt gạo bị vỡ trong quá trình xay xát, thường có giá trị thấp hơn gạo nguyên hạt. Tuy nhiên, qua thời gian, loại gạo này đã trở thành nguyên liệu chính của một trong những món ăn nổi tiếng nhất TP.HCM.
Cơm tấm thường được phục vụ cùng sườn nướng, bì heo, chả trứng, trứng ốp la và đồ chua. Hạt cơm nhỏ, tơi, mềm, có mùi thơm riêng, kết hợp với miếng sườn được tẩm ướp đậm đà và nướng trên than hồng tạo nên hương vị đặc trưng.
Một phần không thể thiếu của món ăn là nước mắm pha chua ngọt. Mỗi quán có công thức riêng, nhưng điểm chung là vị mặn ngọt hài hòa, giúp kết nối cơm, thịt nướng và các món ăn kèm. Từ những quán nhỏ ven đường đến nhà hàng, cơm tấm ngày nay đã trở thành món ăn quen thuộc với người dân và du khách.
Những món cơm mang hương vị riêng của từng vùng miền
Cơm lam Tây Bắc
Cơm lam là món ăn đặc trưng của đồng bào vùng núi, gắn với đời sống sinh hoạt và những chuyến đi rừng. Thay vì nấu cơm bằng nồi, người dân sử dụng ống tre hoặc ống nứa để đựng gạo nếp cùng nước, sau đó nướng trên than hồng cho đến khi chín.
Nguyên liệu thường là gạo nếp nương có độ dẻo và hương thơm tự nhiên. Khi cơm chín, người ta bóc lớp vỏ tre cháy bên ngoài, để lại phần cơm trắng ngần được bao bọc bởi lớp màng mỏng của ống nứa. Cơm có độ dẻo, thơm, thoảng hương tre nứa và vị ngọt của gạo.
Cơm lam có thể ăn cùng muối vừng, thịt nướng, gà đồi hoặc các món đặc sản núi rừng. Ngày nay, món ăn này xuất hiện phổ biến tại những điểm du lịch ở Tây Bắc và nhiều vùng cao khác, trở thành trải nghiệm ẩm thực được du khách yêu thích.
Cơm gà Hội An
Nhắc đến ẩm thực Hội An, bên cạnh cao lầu và mì Quảng, cơm gà là món ăn được nhiều du khách tìm thưởng thức. Điểm đặc biệt của món ăn nằm ở những hạt cơm vàng óng, tơi mềm nhưng không nhão, kết hợp với thịt gà ta xé nhỏ và các loại rau thơm.
Để chế biến, gạo thường được nấu cùng nước luộc gà và nghệ, tạo màu vàng tự nhiên cùng hương thơm hấp dẫn. Gà được lựa chọn kỹ, luộc vừa chín để giữ độ ngọt, sau đó xé phay và trộn với hành tây, rau răm cùng gia vị.
Một đĩa cơm gà Hội An thường có thêm rau thơm, đồ chua, tương ớt và nước dùng. Khi ăn, thực khách cảm nhận được vị béo nhẹ của cơm, vị ngọt của thịt gà, chút cay nồng từ rau răm và độ chua thanh của các món ăn kèm. Sự cân bằng này khiến cơm gà trở thành món ăn đặc trưng của phố cổ.
Cơm niêu ba miền
Khác với những món cơm gắn với một địa phương cụ thể, cơm niêu là cách nấu truyền thống xuất hiện ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam. Món ăn được chế biến bằng cách nấu gạo trong niêu đất, giúp cơm chín đều, giữ được hương thơm và có thể tạo lớp cháy vàng ở đáy.
Để nấu được niêu cơm ngon, người đầu bếp phải lựa chọn gạo phù hợp, căn lượng nước và điều chỉnh nhiệt độ trong suốt quá trình nấu. Niêu đất có khả năng giữ nhiệt, khiến cơm tiếp tục nóng sau khi được đưa lên bàn ăn.
Cơm niêu thường được dùng cùng những món ăn dân dã như cá bống kho tiêu, cá kho tộ, thịt kho, cà pháo, canh cua hoặc rau luộc chấm kho quẹt. Tùy từng vùng miền, cách kết hợp món ăn có thể khác nhau, nhưng điểm chung vẫn là hương vị đậm đà, gần gũi với bữa cơm gia đình Việt.
Từ cơm lam nướng trong ống nứa, cơm hến tận dụng nguyên liệu bình dị đến cơm tấm làm từ hạt gạo vỡ, mỗi món ăn đều mang trong mình câu chuyện về đời sống và văn hóa của một vùng đất. Chính sự sáng tạo từ những nguyên liệu quen thuộc đã giúp các món cơm Việt vượt ra khỏi phạm vi bữa ăn hằng ngày, trở thành đặc sản được nhiều thực khách trong và ngoài nước yêu thích.
