Với nhiều người Việt, những cây ăn quả trĩu cành nhưng không được thu hoạch thường gợi cảm giác tiếc nuối. Nếu có người ngỏ lời xin vài quả, chủ nhà cũng sẵn lòng chia sẻ.
Bởi vậy, không ít du khách Việt từng bất ngờ khi thấy một số cây ăn quả ven đường ở Nhật dù vẫn còn sai trĩu quả, thậm chí quả rụng đầy gốc, nhưng sau khi có người hỏi xin, chủ nhà vui vẻ cho quả rồi hôm sau lại chặt bỏ cả cây.
Theo những người Việt từng sinh sống lâu năm tại Nhật, đây không phải cách hành xử của tất cả chủ vườn, nhưng hiện tượng này thực sự tồn tại. Nhìn qua, hành động ấy dễ bị cho là ích kỷ, lãng phí, song phía sau có thể là những quan niệm sống và cách ứng xử rất khác biệt.
Vậy vì sao một số người Nhật lại quyết định chặt cây sau khi bị người khác xin trái?
Nỗi sợ phiền hà và sự coi trọng riêng tư
Văn hóa Nhật Bản đề cao quan niệm “Meiwaku”, tức hạn chế gây phiền phức cho người khác. Vì vậy, một số chủ nhà có thể chặt bỏ cây ăn quả để tránh tình trạng quả rụng gây mất vệ sinh, thu hút côn trùng hoặc ảnh hưởng đến hàng xóm.
Việc cho người lạ vào vườn hái quả cũng tiềm ẩn những bất tiện như làm hỏng cây cối, gây tiếng ồn và ảnh hưởng đến không gian riêng tư. Với những người coi trọng sự yên tĩnh, trật tự, loại bỏ cây ăn quả đôi khi là cách đơn giản để tránh phiền toái. Tuy nhiên, điều này không đại diện cho tất cả người Nhật.
Quy định về an toàn thực phẩm
Người Nhật thường coi trọng an toàn thực phẩm nên một số chủ nhà e ngại tặng trái cây cho người lạ. Họ lo người nhận có thể bị dị ứng, đau bụng hoặc ngộ độc, dù nguyên nhân chưa chắc đến từ loại quả được tặng.
Trái cây trong vườn nhà cũng không trải qua quy trình kiểm định như hàng hóa siêu thị, khiến chủ vườn khó kiểm soát chất lượng và tình trạng sức khỏe của người nhận.
Vì vậy, có người chọn không chia sẻ hoặc chặt bỏ cây ăn quả để tránh phiền phức, hiểu lầm và cảm giác áy náy nếu xảy ra sự cố. Tuy nhiên, đây chỉ là tâm lý của một bộ phận người dân, không đồng nghĩa việc tặng trái cây luôn kéo theo trách nhiệm pháp lý.
Tâm lý tặng quà
Văn hóa Nhật Bản đề cao sự cân bằng giữa cho và nhận. Khi nhận một món quà, dù chỉ là vài quả cam, người nhận đôi khi cảm thấy cần đáp lễ bằng món quà hoặc sự giúp đỡ tương xứng. Điều này có thể tạo ra áp lực tâm lý cho cả hai phía.
Vì vậy, một số chủ nhà ngại tặng trái cây cho người lạ để tránh khiến họ cảm thấy mang ơn. Ngược lại, người qua đường cũng ít khi chủ động xin quả vì không muốn phát sinh nghĩa vụ đáp lễ. Cách ứng xử này phản ánh quan niệm duy trì quan hệ xã hội vừa lịch sự, vừa có chừng mực và tôn trọng khoảng cách riêng tư.
Quan niệm về sự lãng phí
Người Nhật có khái niệm “Mottainai”, nghĩa là tiếc nuối khi thực phẩm hoặc tài nguyên bị lãng phí. Tuy nhiên, sự lãng phí đôi khi còn được nhìn nhận ở góc độ không gian và cảnh quan.
Cây ăn quả không được chăm sóc, để trái rụng đầy gốc, lá khô phủ kín sân vườn có thể khiến khu vực trở nên nhếch nhác. Vì vậy, một số chủ nhà chọn chặt bỏ cây nếu không còn nhu cầu sử dụng và không đủ thời gian chăm sóc.
Bên cạnh đó, người Nhật rất coi trọng quyền sở hữu cá nhân. Ngay cả khi trái cây chín rụng xuống đường, người qua đường vẫn không được tự ý nhặt hoặc hái nếu chưa có sự đồng ý của chủ nhà. Đây được xem là nguyên tắc tôn trọng tài sản của người khác.
Chi phí xử lý rác thải
Nguyên nhân còn đến từ chi phí và công sức chăm sóc. Tại Nhật Bản, rác thải sân vườn phải được phân loại, thu gom theo quy định. Nếu quả chín rụng xuống vỉa hè gây mất vệ sinh, chủ nhà cũng có thể bị nhắc nhở hoặc xử phạt tùy trường hợp.
Nhiều gia đình, đặc biệt là người cao tuổi, không còn đủ sức thu hoạch, cắt tỉa và dọn dẹp thường xuyên. Trong khi thuê dịch vụ chăm sóc cây lại tốn kém, họ chọn chặt bỏ cây ăn quả, thay bằng cây cảnh dễ chăm sóc hoặc lát gạch sân vườn. Đây được xem là cách giảm bớt gánh nặng về thời gian và chi phí lâu dài.
