Suốt 9 năm qua, cuộc sống của Tiểu Từ, một bé trai 13 tuổi ở Liêu Ninh, Trung Quốc, luôn gắn với hộp xilanh và những liều insulin đều đặn 4 lần mỗi ngày. Những vết tím chi chít trên vùng bụng và đùi của cậu khiến mẹ cùng bà ngoại không ngừng tự trách.
Tiểu Từ mắc tiểu đường tuýp 1 khi mới 4 tuổi. Trước đó, cậu liên tục kêu khát, đi tiểu đêm nhiều lần, ăn nhiều nhưng cân nặng giảm nhanh. Hơi thở của cậu còn có mùi hoa quả chín dù được vệ sinh răng miệng kỹ.
Khi gia đình đưa Tiểu Từ đến Bệnh viện trực thuộc thứ hai của Trường Cao đẳng Y tế Thẩm Dương kiểm tra, kết quả cho thấy cậu mắc tiểu đường tuýp 1. Bác sĩ điều trị thẳng thắn nói nguyên nhân “tại gia đình”, chỉ ra ba sai lầm đã góp phần khiến bệnh bùng phát sớm.
Từ ông nội, bố đến chú ruột của Tiểu Từ đều mắc tiểu đường. Tuy nhiên, mẹ và bà ngoại cho rằng đây chỉ là bệnh của người lớn, không di truyền hoặc ảnh hưởng tới trẻ em nên không chú ý kiểm tra đường huyết cho cậu.
Bác sĩ Hoàng Côn, Phó trưởng khoa Nội của bệnh viện, cho biết tiểu đường tuýp 1 không di truyền trực tiếp với tỷ lệ cao. Ngay cả khi người cha mắc bệnh, nguy cơ con mắc tiểu đường tuýp 1 cũng dưới 10%.
Yếu tố di truyền chủ yếu là cơ địa nhạy cảm, liên quan đến nhóm gen HLA, khiến hệ miễn dịch dễ bị kích hoạt sai lệch. Trẻ có tiền sử gia đình mắc bệnh chỉ mang sẵn một “hạt mầm” nguy cơ. Nếu ăn uống thiếu kiểm soát và không được kiểm tra định kỳ, lối sống không phù hợp có thể thúc đẩy hệ miễn dịch tấn công các tế bào beta sản xuất insulin trong tuyến tụy.
Để trẻ ăn đồ ngọt thiếu kiểm soát
Sau khi bố mẹ ly hôn, Tiểu Từ sống cùng bà ngoại và được chiều theo mọi sở thích ăn uống. Vì cháu mê nước ngọt có ga và bánh kẹo, bà cho cậu uống nước ngọt thay nước lọc mỗi ngày. Người mẹ bận làm việc xa nhà cũng thường xuyên gửi đồ ngọt đóng hộp về cho con.
Bác sĩ Vương Trí Hồng, Trưởng khoa Nội, Bệnh viện Nhân dân số 1 Trịnh Châu, cho biết nước ngọt có ga chứa hàm lượng fructose và glucose công nghiệp cao. Khi trẻ uống thường xuyên, đường nhanh chóng đi vào máu và khiến đường huyết tăng mạnh.
Tuyến tụy phải liên tục tiết lượng lớn insulin, từ đó dẫn tới quá tải, gây căng thẳng oxy hóa ở tế bào tụy, thúc đẩy viêm mạn tính và làm tăng tình trạng kháng insulin. Với trẻ đã có cơ địa di truyền nhạy cảm, việc dung nạp quá nhiều đường có thể đẩy nhanh quá trình hệ miễn dịch phá hủy tế bào beta tụy.
Bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo
Tiểu Từ đã có biểu hiện bất thường từ năm 3 tuổi nhưng gia đình cho rằng cậu đang trong giai đoạn phát triển nên ăn nhiều, uống nhiều. Chỉ khi cậu gầy xọp, thường xuyên mệt lả và hơi thở có mùi trái cây nồng, người thân mới đưa đến bệnh viện.
Theo bác sĩ Hoàng Côn, hơi thở có mùi táo chín hoặc mùi giống nước tẩy móng tay có thể xuất hiện khi cơ thể thiếu insulin nghiêm trọng. Vì không thể chuyển hóa glucose thành năng lượng, cơ thể phải đốt chất béo và tạo ra ketone. Loại axit này tích tụ trong máu có thể gây nhiễm toan ceton cấp tính.
Nếu không được phát hiện và cấp cứu kịp thời, trẻ có nguy cơ hôn mê sâu, đe dọa tính mạng. Về lâu dài, đường huyết không được kiểm soát có thể phá hủy hệ thống vi mạch, dẫn đến suy thận, suy giảm thị lực và tổn thương thần kinh ngoại biên.
Câu chuyện của Tiểu Từ cho thấy yếu tố di truyền không thể thay đổi, nhưng chế độ sinh hoạt lành mạnh, kiểm tra định kỳ và đưa trẻ đi khám đúng lúc có vai trò quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ bệnh bùng phát.
