Những năm gần đây, các căn nhà bỏ hoang, còn gọi là “akiya”, tại Nhật Bản bất ngờ trở thành mặt hàng thu hút sự quan tâm của người nước ngoài, đặc biệt đến từ Mỹ, Australia và Canada. Trong bối cảnh giá bất động sản tại nhiều quốc gia phương Tây tăng cao, những ngôi nhà giá rẻ tại Nhật mở ra cơ hội sở hữu tài sản với chi phí thấp hơn đáng kể.
Melanie Ooi và Cristian Paluso-Serrano, một cặp đôi đến từ Oregon, Mỹ, là những người mới gia nhập làn sóng này. Khi nhận chìa khóa căn nhà tại thị trấn Uno, họ không khỏi bất ngờ trước sự tương phản giữa vẻ ngoài và thực trạng bên trong. Ngôi nhà mang kiến trúc gỗ truyền thống với mái ngói cong ấn tượng, nhưng bên trong lại là khu vườn mọc um tùm, nhà bếp ẩm mốc và dấu hiệu mối mọt dưới các tấm chiếu tatami.
Những bất cập này không phải điều hiếm gặp khi mua nhà bỏ hoang từ xa. Cặp đôi cho biết họ đã thực hiện toàn bộ giao dịch thông qua các cuộc gọi FaceTime, với quy trình xem nhà trực tuyến và ký hợp đồng qua người đại diện. Ngày nhận chìa khóa cũng là lần đầu tiên họ trực tiếp bước vào căn nhà. “Quá trình này không dành cho người yếu tim”, ông Ooi, 47 tuổi, chia sẻ.
Hiện Nhật Bản có hơn 9 triệu căn nhà bỏ hoang, trong khi người dân địa phương thường không mặn mà với loại hình này, do xu hướng ưa chuộng nhà mới tại các khu vực trung tâm. Ngược lại, người nước ngoài lại nhìn thấy tiềm năng từ mức giá thấp, chấp nhận đánh đổi bằng việc cải tạo và sửa chữa.
Ooi và Paluso-Serrano đã chi 91.000 USD (tương đương khoảng 2,3 tỷ đồng) để mua căn nhà rộng khoảng 185 m2 với mục đích vừa sinh sống vừa kinh doanh nhà nghỉ. Tuy nhiên, họ thừa nhận đã rất lo lắng khi lần đầu tiếp cận thực tế căn nhà.
Chất lượng của các căn “akiya” rất đa dạng, từ những công trình gỗ hàng trăm năm tuổi ở vùng nông thôn đến nhà ở đơn lập tại ngoại ô. Một số căn bị hư hỏng nghiêm trọng như sập mái, xuống cấp kết cấu, trong khi một số khác vẫn giữ được hiện trạng tương đối tốt.
Không ít người mua phải tiếp nhận cả tài sản còn lại của chủ cũ. Tony Gallardo và David Carroll, hai người Australia, đã mua một căn nhà từ xa với giá 7.000 USD (tương đương khoảng 175 triệu đồng). Tuy nhiên, khó khăn thực sự đến từ việc phải xử lý đồ đạc của chủ nhà đã qua đời.
Theo quy định tại Nhật Bản, việc xử lý rác thải phải do các công ty được cấp phép thực hiện, khiến chi phí phát sinh tăng cao. Vì vậy, nhiều người lựa chọn giữ nguyên hiện trạng để tránh tốn kém, dù điều này kéo theo nguy cơ về vệ sinh và côn trùng.
Take Kurosawa và Joey Stockermans đã chi 40.000 USD (tương đương khoảng 1 tỷ đồng) để mua một căn nhà gỗ tại thị trấn suối nước nóng Beppu. Tuy nhiên, họ phải bỏ thêm 40.000 USD (tương đương khoảng 1 tỷ đồng) để sửa chữa các hạng mục hư hỏng nghiêm trọng.
Dù bị bạn bè đặt câu hỏi về quyết định mua nhà, hai người vẫn tiếp tục đầu tư và hiện đã sở hữu 6 bất động sản. Năm 2023, họ đồng sáng lập nền tảng AkiyaMart, giúp người nước ngoài tìm kiếm và mua nhà tại Nhật Bản.
Theo chia sẻ, nền tảng này đã tăng từ khoảng 8.000 lên hơn 60.000 người dùng chỉ trong một năm, đồng thời hỗ trợ trực tiếp hơn 150 khách hàng, trong đó có cặp đôi Ooi và Paluso-Serrano.
Tuy nhiên, việc sở hữu nhà không đồng nghĩa với quyền cư trú lâu dài. Người nước ngoài thường chỉ được ở lại theo diện visa du lịch. Việc xin visa quản lý kinh doanh để định cư ngày càng khó khăn với yêu cầu về vốn tối thiểu cao hơn.
Ngoài ra, khác biệt văn hóa cũng là một rào cản. Theo chuyên gia bất động sản Haruka Oide, người bán tại Nhật thường không thoải mái với việc bị trả giá, và một số chủ nhà còn e ngại người nước ngoài.
Gia đình Deborah và Jason Brawn, đến từ Australia, đã phải nộp cam kết sử dụng nhà và ở lại ít nhất 6 tháng mỗi năm để được phép mua một xưởng rượu sake cũ 150 năm tuổi.
Dù đối mặt nhiều thách thức, nhiều người nước ngoài vẫn nỗ lực hòa nhập với cộng đồng địa phương. Gia đình Brawn tham gia các hoạt động như dọn dẹp sông ngòi và đọc sách tiếng Anh cho trẻ em.
Trong khi đó, nhà nghỉ Sadou Inn của Ooi và Paluso-Serrano đã chính thức khai trương vào tháng 4 năm ngoái, với sự hỗ trợ từ hàng xóm. “Khi bạn cho họ thấy mình thực lòng muốn đầu tư vào cộng đồng, họ sẽ chào đón bạn rất nồng nhiệt”, ông Ooi chia sẻ.
