Bộ Y tế đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định mở rộng phạm vi quyền lợi của người tham gia bảo hiểm y tế (BHYT), trong đó đáng chú ý là đề xuất đưa chi phí khám sàng lọc, chẩn đoán sớm một số bệnh ung thư và viêm gan B, C vào phạm vi thanh toán của Quỹ BHYT. Nếu được thông qua, chính sách sẽ tạo thêm cơ chế để người dân tiếp cận các dịch vụ phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn sớm, thay vì chủ yếu sử dụng quỹ cho khám, chữa bệnh sau khi bệnh đã xuất hiện.
Theo dự thảo, nhóm bệnh được đề xuất sàng lọc gồm 7 loại ung thư, gồm ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan. Bên cạnh đó, viêm gan B và viêm gan C cũng được đưa vào nhóm bệnh cần sàng lọc, chẩn đoán sớm.
Trong phạm vi quyền lợi của người có thẻ BHYT, quỹ dự kiến thanh toán các khoản chi liên quan đến quá trình sàng lọc và chẩn đoán sớm như chi phí khám, xét nghiệm, các dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, vật tư, hóa chất và những khoản chi phí liên quan khác theo quy định.
Đáng chú ý, trường hợp kết quả sàng lọc cho thấy dấu hiệu nghi ngờ hoặc xác định người bệnh mắc bệnh, việc thanh toán chi phí khám và điều trị tiếp theo vẫn được thực hiện theo quy định về quyền lợi BHYT. Như vậy, định hướng mới không chỉ dừng ở việc phát hiện nguy cơ mà hướng tới một chuỗi chăm sóc liên tục từ sàng lọc - chẩn đoán - điều trị.
Không phải tất cả người dân được sàng lọc miễn phí ngay
Một trong những điểm cần lưu ý là đề xuất không đồng nghĩa tất cả người tham gia BHYT sẽ được khám sàng lọc miễn phí đối với toàn bộ 7 loại ung thư ngay khi chính sách có hiệu lực.
Theo Bộ Y tế, việc mở rộng quyền lợi sẽ được thực hiện theo từng nhóm đối tượng, từng loại bệnh và từng giai đoạn, căn cứ vào khả năng cân đối của Quỹ BHYT. Bộ Y tế sẽ tiếp tục hướng dẫn cụ thể về đối tượng được hưởng, điều kiện, danh mục dịch vụ và mức thanh toán.
Theo lộ trình đang được đề xuất, từ ngày 1/7/2027, BHYT sẽ thanh toán chi phí sàng lọc viêm gan B, C khi được lồng ghép trong hoạt động khám sức khỏe định kỳ.
Đối với ung thư cổ tử cung, dự kiến từ ngày 1/7/2028 sẽ thí điểm thanh toán chi phí sàng lọc, chẩn đoán sớm và từ ngày 1/1/2030 chính thức thực hiện thanh toán.
Cũng từ ngày 1/1/2030, việc thanh toán sàng lọc, chẩn đoán sớm dự kiến được mở rộng đối với ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến và ung thư đại trực tràng theo lộ trình do Bộ Y tế quy định. Riêng đối với ung thư dạ dày và ung thư gan, dự thảo hiện chưa xác định thời điểm triển khai cụ thể.
Từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh
Việc mở rộng phạm vi thanh toán của Quỹ BHYT được xem là bước thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận chính sách bảo hiểm y tế. Thay vì chờ người dân phát bệnh rồi mới sử dụng nguồn lực để điều trị, chính sách hướng nhiều hơn tới phát hiện nguy cơ và bệnh ở giai đoạn sớm.
Đây cũng là hướng phù hợp với chủ trương tăng cường phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe chủ động. Theo các định hướng chính sách được Chính phủ công bố, Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ BHYT lên 100% dân số vào năm 2030. Năm 2026, tỷ lệ bao phủ BHYT được giao mục tiêu 95,98%, sau đó tăng dần lên 96,86% năm 2027, 97,76% năm 2028 và 98,67% năm 2029 trước khi đạt 100% vào năm 2030.
Trước đó, định hướng chăm sóc sức khỏe cũng nhấn mạnh việc chuyển trọng tâm sang phòng bệnh và phát hiện sớm. Chính sách chăm sóc người cao tuổi được điều chỉnh theo hướng từ năm 2026, người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần; đến năm 2030, đặt mục tiêu ít nhất 90% người cao tuổi được phát hiện, điều trị và quản lý các bệnh không lây nhiễm, trong đó có ung thư.
Với bệnh ung thư, phát hiện ở giai đoạn sớm có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị, khả năng kiểm soát bệnh và giảm nguy cơ phải điều trị kéo dài, tốn kém. Về phía hệ thống y tế, việc tăng đầu tư cho sàng lọc cũng hướng tới giảm áp lực điều trị các trường hợp phát hiện muộn.
Tuy nhiên, để chính sách có thể triển khai hiệu quả, việc xác định đúng nhóm đối tượng, tiêu chí sàng lọc, danh mục kỹ thuật, cơ sở đủ điều kiện thực hiện và mức thanh toán sẽ là những vấn đề cần được tính toán kỹ. Đồng thời, lộ trình mở rộng quyền lợi phải gắn với khả năng cân đối Quỹ BHYT để bảo đảm chính sách được duy trì ổn định, lâu dài.
Nếu được hoàn thiện và ban hành, đề xuất mở rộng chi trả sàng lọc ung thư và viêm gan B, C sẽ đánh dấu bước chuyển rõ hơn của BHYT từ cơ chế chủ yếu chi trả khi người dân đã mắc bệnh sang hỗ trợ phát hiện sớm, can thiệp sớm và quản lý sức khỏe chủ động. Đây cũng là một trong những hướng đi quan trọng nhằm giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế, đồng thời tiến gần hơn tới mục tiêu bảo hiểm y tế toàn dân.
