Cá thường xuyên xuất hiện trong bữa cơm gia đình nhờ hương vị thơm ngon, dễ chế biến và giá trị dinh dưỡng cao. Tùy từng loại, cá có thể cung cấp protein, vitamin, khoáng chất và các axit béo có lợi cho sức khỏe. Dù vậy, chất lượng cá phụ thuộc rất lớn vào độ tươi, nguồn gốc và điều kiện bảo quản.
Tại các chợ truyền thống, không khó để bắt gặp những quầy hàng giảm giá cá vào cuối buổi. Mức giá hấp dẫn có thể giúp người mua tiết kiệm chi phí, nhưng nếu thực phẩm đã hư hỏng hoặc không được bảo quản đúng cách, nguy cơ mất an toàn có thể lớn hơn nhiều so với số tiền tiết kiệm được.
4 nhóm cá cần đặc biệt thận trọng khi lựa chọn
1. Cá đã ươn, thịt mềm nhũn
Cá sau khi chết có thể nhanh chóng suy giảm chất lượng nếu không được làm lạnh và bảo quản đúng cách. Vi khuẩn phát triển khiến thịt cá phân hủy, giảm độ đàn hồi, xuất hiện mùi khó chịu và thay đổi kết cấu.
Một số người cho rằng cá hơi ươn vẫn có thể sử dụng nếu rửa sạch, tẩm ướp kỹ hoặc nấu chín. Tuy nhiên, nhiệt độ cao không bảo đảm loại bỏ được tất cả độc tố đã hình thành trong quá trình thực phẩm hư hỏng. Ăn cá không bảo đảm an toàn có thể gây đau bụng, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.
Khi mua cá, nên quan sát mắt, mang, bề mặt và độ săn chắc của thịt. Cá có mùi chua, hôi bất thường, thịt nhũn hoặc bề mặt nhớt khác thường là những dấu hiệu cần tránh.
2. Cá nóc có nguy cơ chứa độc tố nguy hiểm
Cá nóc là nhóm cá cần đặc biệt cảnh giác do một số loài chứa tetrodotoxin, độc tố thần kinh có thể gây ngộ độc nghiêm trọng. Chất độc này có thể tập trung tại gan, buồng trứng, ruột, da hoặc các bộ phận khác tùy loài.
Đáng chú ý, tetrodotoxin bền với nhiệt và không bị loại bỏ đáng tin cậy bằng những cách chế biến thông thường như luộc, hấp, chiên hoặc nướng. Vì vậy, việc nấu thật chín không đồng nghĩa với bảo đảm an toàn.
Người bị ngộ độc có thể xuất hiện triệu chứng tê môi, tê lưỡi, chóng mặt, buồn nôn, yếu cơ, liệt cơ và suy hô hấp. Trường hợp nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.
Người tiêu dùng không nên mua cá nóc để tự sơ chế hoặc ăn thử, kể cả khi người bán khẳng định đã loại bỏ những bộ phận chứa độc tố.
3. Cá được tẩm ướp để che giấu dấu hiệu hư hỏng
Một số sản phẩm cá đã để lâu có thể được sơ chế hoặc tẩm nhiều gia vị, khiến người mua khó nhận biết tình trạng ban đầu. Cá có mùi gia vị quá nồng, màu sắc bất thường, bề mặt nhớt hoặc thịt bở cần được kiểm tra cẩn thận.
Tuy nhiên, không phải cá tẩm ướp sẵn đều kém chất lượng. Điều quan trọng là nguồn gốc, điều kiện bảo quản và các dấu hiệu cho thấy thực phẩm có thể đã hư hỏng.
Gia vị chỉ làm thay đổi mùi vị, không thể khôi phục chất lượng của cá đã ôi thiu. Vì vậy, người mua không nên lựa chọn những sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc có biểu hiện bất thường, dù được giảm giá mạnh.
4. Cá đông lạnh có dấu hiệu rã đông rồi cấp đông lại không đúng cách
Cá đông lạnh vẫn có thể bảo đảm dinh dưỡng và an toàn khi được xử lý, bảo quản đúng quy trình. Tuy nhiên, nếu cá bị rã đông ở nhiệt độ không phù hợp rồi tiếp tục cấp đông, vi khuẩn có thể phát triển trong thời gian thực phẩm không được giữ đủ lạnh.
Việc cấp đông trở lại không thể đảo ngược tình trạng hư hỏng đã xảy ra, cũng không tiêu diệt hoàn toàn vi sinh vật gây bệnh.
Người mua nên chú ý đến bao bì rách, dấu hiệu chảy nước, thịt cá mềm nhũn hoặc có mùi lạ sau khi rã đông. Những biểu hiện như tinh thể đá lớn bất thường có thể gợi ý sự biến động nhiệt độ, dù không đủ để tự khẳng định sản phẩm đã bị rã đông và cấp đông lại.
Để hạn chế rủi ro, nên ưu tiên cá được bảo quản trong thiết bị cấp đông phù hợp, có thông tin về xuất xứ, ngày sản xuất và hạn sử dụng rõ ràng.
Cách chọn cá an toàn cho bữa cơm gia đình
Khi mua cá tươi, người tiêu dùng nên lựa chọn những địa điểm bán hàng bảo đảm vệ sinh, có điều kiện bảo quản phù hợp. Cá thường có mắt trong, mang màu tự nhiên, thịt săn chắc và mùi đặc trưng không khó chịu. Tuy nhiên, các dấu hiệu cảm quan chỉ giúp đánh giá sơ bộ, không thể bảo đảm tuyệt đối thực phẩm không chứa vi khuẩn hoặc độc tố.
Sau khi mua, cá cần được bảo quản lạnh và chế biến trong thời gian phù hợp. Khi sơ chế, nên sử dụng dụng cụ riêng cho thực phẩm sống, rửa tay và làm sạch bề mặt tiếp xúc để hạn chế lây nhiễm chéo sang thức ăn đã nấu chín.
Với cá đông lạnh, nên rã đông trong ngăn mát tủ lạnh hoặc bằng phương pháp an toàn khác, tránh để thực phẩm ở nhiệt độ phòng quá lâu. Cá cần được nấu chín kỹ trước khi ăn, trừ những sản phẩm được sản xuất và kiểm soát riêng cho mục đích sử dụng khác.
Giá bán thấp không đồng nghĩa với chất lượng kém, nhưng cũng không phải lý do để bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo. Lựa chọn cá có nguồn gốc rõ ràng, bảo quản đúng cách và tránh những sản phẩm nghi hư hỏng là những nguyên tắc quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cả gia đình.
