Một đoạn video ghi lại sự việc trước cổng trường học ở Trung Quốc mới đây đã thu hút sự chú ý của đông đảo phụ huynh. Hình ảnh không quá gay cấn nhưng phản ứng của những người liên quan lại làm dấy lên tranh luận về cách trẻ hình thành nhận thức đối với đúng - sai, trách nhiệm và lòng trắc ẩn.
Trong video, một học sinh được cha mẹ chở đến trường bằng ô tô. Khi vội mở cửa bước xuống, em vô tình va vào chiếc xe máy chở hai mẹ con đang đi ngang qua. Chiếc xe đổ xuống đường khiến hai người loạng choạng rồi ngã mạnh.
Sau va chạm, cô bé nhìn hai mẹ con trong vài giây rồi lặng lẽ đi vào trường. Em không chạy đến đỡ, cũng không nói lời xin lỗi. Người lái ô tô không xuống kiểm tra tình hình hay nhận trách nhiệm mà lập tức rời đi. Vụ việc chỉ được xử lý sau khi người đi đường báo công an và chủ xe bị xử phạt theo quy định.
Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, phản ứng của trẻ không chỉ bắt nguồn từ những lời dạy hằng ngày mà còn chịu ảnh hưởng bởi “giáo dục vô hình”, tức những điều các em quan sát được qua cách cha mẹ sống và ứng xử.
Cha mẹ có thể dạy con phải lễ phép, biết xin lỗi và chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, nếu chính người lớn né tránh sai sót, thiếu tôn trọng người khác hoặc luôn đặt lợi ích cá nhân lên trước, trẻ có thể ghi nhớ những hành động đó nhiều hơn lời nhắc nhở.
Một câu chuyện khác tại Trung Quốc cũng từng gây tranh cãi. Một bé trai tự lấy viên kẹo tại quầy thu ngân rồi nói với mẹ rằng nhân viên cửa hàng đã cho mình. Nhân viên khẳng định chưa cho kẹo và cũng chưa tính tiền.
Thay vì cùng con làm rõ sự việc, người mẹ liên tục tranh cãi, quả quyết con không nói dối. Cuối cùng, chủ cửa hàng phải xin lỗi để kết thúc câu chuyện, trong khi cậu bé đứng bên cạnh nhưng không thừa nhận hành động của mình.
Trên diễn đàn Zhihu, một phụ nữ kể khi nhỏ thường thấy mẹ lấy thêm túi nilon ở siêu thị hoặc mang những vật dụng nhỏ từ nơi làm việc về nhà. Khi đi du học, cô nhiều lần đi xe buýt không mua vé vì nghĩ không ai biết.
Hành vi này bị ghi vào hồ sơ tín nhiệm cá nhân, khiến cô mất cơ hội vào một số công ty dù có thành tích học tập tốt. Nhìn lại, cô nhận ra những thói quen tưởng như nhỏ của mẹ đã âm thầm ảnh hưởng đến cách mình nhìn nhận đúng - sai.
Theo các chuyên gia tâm lý, trẻ học bằng mắt nhiều hơn bằng tai. Các em quan sát, ghi nhớ rồi biến hành vi của cha mẹ thành khuôn mẫu. Khi người lớn biết nhận lỗi, giữ lời hứa, cư xử tử tế và tôn trọng người khác, những phẩm chất ấy cũng có thể trở thành một phần tính cách của con.
Nhà báo Bạch Nham Tùng từng chia sẻ, sau khi đi thang máy từ tầng trên xuống, ông thường bấm cho thang quay về tầng một để người khác không phải chờ lâu. Ông không yêu cầu con trai làm theo, nhưng một thời gian sau, cậu bé cũng tự nhiên lặp lại hành động ấy.
Một người mẹ khác, khi con làm đổ bát cháo trong trung tâm thương mại, đã bình tĩnh cùng con lau sạch khu vực bị bẩn. Một gia đình yêu cầu con trai dọn vệ sinh thang máy nhiều tuần sau khi phát hiện em tiểu bậy tại đó.
Những bài học này không đến từ hình phạt nặng nề mà từ việc cha mẹ cùng con chịu trách nhiệm. Một lời xin lỗi đúng lúc, thái độ bình tĩnh khi xảy ra va chạm hay hành động giúp đỡ người khác đều có thể trở thành điều trẻ ghi nhớ lâu dài.
Muốn con tử tế, có trách nhiệm và biết yêu thương, cha mẹ trước hết cần sống đúng với những điều mình mong con trở thành.
