Nếu bạn nhấp vào tiêu đề này với hy vọng được ngủ thêm một giờ vào thứ Hai tới, thì có thể yên tâm: “ngày 25 giờ” thực sự không sắp xảy ra. Nhưng nó sẽ xuất hiện — chỉ là trong khoảng 200 triệu năm nữa. Hiện tại, bạn vẫn còn khá nhiều thời gian để điều chỉnh đồng hồ báo thức của mình.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở bức tranh phía sau. Theo các nghiên cứu khoa học, kể từ năm 2000, độ dài của một ngày trên Trái đất đang tăng lên rất chậm, khoảng 1,33 mili giây mỗi thế kỷ. Nguyên nhân không chỉ đến từ lực hấp dẫn của Mặt trăng như trước đây, mà còn liên quan đến biến đổi khí hậu, đặc biệt là băng tan nhanh ở Greenland và Nam Cực.
Các nhà khoa học cho rằng trong hàng tỷ năm qua, sự tự quay của Trái đất chủ yếu bị “hãm” bởi lực thủy triều từ Mặt trăng, khiến hành tinh quay chậm dần theo thời gian. Tuy nhiên, quá trình này vốn rất ổn định và cực kỳ chậm, phải mất hàng trăm triệu năm mới làm tăng thêm một giờ cho độ dài của ngày.
Nhưng điều đó đang thay đổi. Việc băng tan và nước băng chảy ra đại dương đã làm thay đổi cách phân bố khối lượng trên Trái đất. Khi khối lượng dịch chuyển ra xa hai cực và tiến gần hơn về vùng xích đạo, hành tinh trở nên “phẳng” hơn một chút, khiến tốc độ tự quay bị chậm lại.
Dữ liệu vệ tinh từ các sứ mệnh của NASA như GRACE cho thấy sự thay đổi này không còn nhỏ như trước.
Trong giai đoạn 2000–2018, tác động từ biến đổi khí hậu đã làm kéo dài ngày với tốc độ vượt mức tự nhiên trong thế kỷ trước. Các nhà nghiên cứu thậm chí cảnh báo rằng nếu xu hướng phát thải khí nhà kính tiếp tục, ảnh hưởng của băng tan có thể vượt cả tác động hãm quay của Mặt trăng trong tương lai.
Dù mức thay đổi chỉ tính bằng mili giây, nó lại có ý nghĩa lớn đối với các hệ thống công nghệ hiện đại như GPS. Chỉ một sai lệch rất nhỏ trong thời gian cũng có thể dẫn đến sai số vị trí đáng kể trên mặt đất. Vì vậy, các tổ chức quốc tế vẫn phải liên tục điều chỉnh thời gian nguyên tử để đồng bộ với chuyển động thực tế của Trái đất.
Không chỉ làm chậm vòng quay, sự phân bố lại khối lượng do băng tan còn khiến trục quay của Trái đất dịch chuyển nhẹ theo thời gian. Các nghiên cứu cho thấy trục hành tinh đã thay đổi vị trí hàng chục feet trong thế kỷ qua, phần lớn liên quan đến sự biến động của băng và nước ngầm.
Trong bối cảnh đó, “ngày 25 giờ” không còn là một kịch bản hài hước đơn thuần mà trở thành một dấu hiệu cho thấy Trái đất đang thay đổi theo cách con người có thể đo đếm được.
Tuy nhiên, sự thay đổi này diễn ra rất chậm, trải dài qua hàng triệu đến hàng trăm triệu năm, chứ không ảnh hưởng đến nhịp sống hiện tại.
Nói cách khác, chúng ta chưa cần lo lắng về việc một ngày sẽ dài hơn 24 giờ trong đời mình. Nhưng câu chuyện này nhắc nhở rằng ngay cả những chuyển động tưởng chừng bất biến của hành tinh cũng đang bị tác động bởi biến đổi khí hậu do con người gây ra.
Biến đổi khí hậu là sự thay đổi dài hạn của nhiệt độ và các hình thái thời tiết, chủ yếu do hoạt động của con người (đốt nhiên liệu hóa thạch, phá rừng) tạo ra hiệu ứng nhà kính. Biểu hiện chính là nóng lên toàn cầu, mực nước biển dâng và thiên tai cực đoan, đe dọa đa dạng sinh học, an ninh lương thực và gây thiệt hại kinh tế nặng nề.
