Sau khi chào đời, trẻ cần được yêu thương, vỗ về và chăm sóc thường xuyên để cảm nhận sự an toàn. Tuy nhiên, vì công việc hoặc lý do sức khỏe, không phải người mẹ nào cũng có thể trực tiếp chăm con vào ban đêm. Điều này khiến nhiều phụ huynh băn khoăn liệu trẻ ngủ cùng mẹ và trẻ ngủ với ông bà hoặc người chăm sóc khác có ảnh hưởng khác nhau đến sự phát triển hay không.
Một bà mẹ có hai con sinh đôi từng chia sẻ rằng, ngay từ khi mới sinh, một bé được bà nội chăm sóc và ngủ cùng, bé còn lại ở bên mẹ. Khi hai con gần tròn một tuổi, chị nhận thấy em bé ngủ với bà dường như ít bám mẹ hơn so với người còn lại. Từ trải nghiệm này, câu hỏi được đặt ra: Việc trẻ thường xuyên ngủ cùng mẹ hay ngủ với người khác có tạo nên khác biệt trong quá trình trưởng thành?
Theo các nguyên tắc phát triển trẻ nhỏ, sự gắn bó không chỉ được quyết định bởi người nằm cạnh trẻ vào ban đêm. Thời gian tương tác, cách người lớn phản hồi khi trẻ có nhu cầu và mức độ ổn định trong chăm sóc đều đóng vai trò quan trọng. Việc ngủ cùng ai chỉ là một trong nhiều yếu tố cần xem xét.
5 điểm khác biệt có thể nhận thấy ở trẻ ngủ cùng mẹ và trẻ ngủ với người khác
Cảm giác an toàn và trạng thái tâm lý
Trong những tháng đầu đời, trẻ chưa thể tự đáp ứng các nhu cầu cơ bản mà hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn. Khi đói, buồn ngủ, khó chịu hoặc giật mình, trẻ cần được người chăm sóc nhận biết và hỗ trợ kịp thời.
Nếu mẹ thường xuyên ở bên, cho con bú, ôm ấp và dỗ dành mỗi khi trẻ thức giấc, bé sẽ có nhiều cơ hội làm quen với giọng nói, mùi hương và sự tiếp xúc của mẹ. Những trải nghiệm lặp lại này góp phần tạo nên cảm giác thân thuộc, an toàn.
Dù vậy, không thể cho rằng trẻ ngủ cùng bà nội, bố hoặc người chăm sóc khác sẽ thiếu sự an toàn về cảm xúc. Một người chăm sóc ổn định, kiên nhẫn và biết đáp ứng tín hiệu của trẻ vẫn có thể xây dựng mối quan hệ gắn bó tích cực. Yếu tố quan trọng không nằm ở việc trẻ ngủ cạnh ai, mà là có người quan tâm và đáp ứng khi trẻ cần hay không.
Mức độ thân thiết với các thành viên trong gia đình
Trẻ nhỏ chưa nhận thức được những khái niệm như huyết thống hay vai vế trong gia đình. Sự thân thuộc được hình thành qua những trải nghiệm thường ngày như được cho ăn, thay tã, tắm rửa, vui chơi và vỗ về khi khó chịu.
Do đó, nếu bà nội là người dành phần lớn thời gian chăm sóc, em bé có thể tìm đến bà nhiều hơn mẹ. Ngược lại, trẻ thường xuyên được mẹ chăm sóc có thể thể hiện sự quấn quýt với mẹ rõ nét hơn.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc trẻ yêu thương người này nhiều hơn người kia. Trẻ hoàn toàn có khả năng hình thành mối quan hệ gắn bó với nhiều người thân, miễn là những người đó luôn quan tâm và chăm sóc con một cách nhất quán.
Cơ hội tương tác và phát triển não bộ
Năm đầu đời là giai đoạn não bộ phát triển nhanh chóng. Những hoạt động tưởng chừng đơn giản như trò chuyện, giao tiếp bằng ánh mắt, nghe người thân hát ru hay được ôm ấp đều mang lại những trải nghiệm có ích cho trẻ.
Hiện không có căn cứ để khẳng định trẻ ngủ cùng mẹ sẽ phát triển não bộ tốt hơn trẻ ngủ với bà hoặc người chăm sóc khác. Quá trình phát triển của não bộ chịu ảnh hưởng tổng hợp từ dinh dưỡng, chất lượng giấc ngủ, sức khỏe, môi trường sống và cơ hội tương tác.
Vì vậy, dù người trực tiếp chăm sóc là mẹ, bố hay ông bà, gia đình vẫn nên tạo điều kiện để trẻ được trò chuyện, vui chơi và tiếp xúc với những trải nghiệm phù hợp với độ tuổi.
Khả năng nhận biết và khám phá thế giới
Trẻ tiếp nhận kiến thức về thế giới xung quanh thông qua những hoạt động diễn ra mỗi ngày. Mỗi người chăm sóc có thể mang đến cách giao tiếp, thói quen sinh hoạt và kinh nghiệm riêng, qua đó tạo ra những trải nghiệm khác nhau cho bé.
Chẳng hạn, mẹ có thể thường xuyên đọc sách, gọi tên đồ vật và khuyến khích con vận động; trong khi bà có nhiều kinh nghiệm chăm sóc trẻ từ thực tế. Sự kết hợp giữa các thành viên có thể giúp trẻ tiếp xúc với môi trường phong phú hơn.
Dẫu vậy, gia đình cần thống nhất những nguyên tắc chăm sóc cơ bản, tránh áp dụng các quan niệm cũ hoặc phương pháp không bảo đảm an toàn. Cha mẹ cũng nên tạo không gian phù hợp để trẻ quan sát, cầm nắm, di chuyển và tự khám phá dưới sự giám sát của người lớn.
Cơ hội phát triển ngôn ngữ
Khả năng ngôn ngữ của trẻ được hình thành qua quá trình nghe, quan sát và tương tác với những người xung quanh. Khi người chăm sóc thường xuyên trò chuyện, gọi tên đồ vật, đọc sách hoặc phản hồi tiếng bập bẹ, trẻ sẽ có thêm cơ hội làm quen với âm thanh và cách giao tiếp.
Vì vậy, không thể kết luận trẻ ở cùng mẹ sẽ phát triển ngôn ngữ tốt hơn trẻ được bà hoặc người khác chăm sóc. Điều đáng chú ý là người lớn có dành thời gian tương tác trực tiếp, lắng nghe và phản hồi những tín hiệu giao tiếp của trẻ hay không.
3 nguyên tắc cha mẹ cần lưu ý khi chăm sóc trẻ
Chủ động dành thời gian đồng hành cùng con
Từ khi chào đời đến khoảng một tuổi, trẻ trải qua nhiều thay đổi về thể chất, cảm xúc và nhận thức. Nếu điều kiện cho phép, mẹ nên tham gia vào những hoạt động chăm sóc hằng ngày như cho con ăn, tắm rửa, vui chơi và theo dõi các dấu mốc phát triển.
Những cử chỉ gần gũi như ôm con, trò chuyện, hát ru hay đáp lại tiếng bập bẹ đều giúp trẻ có thêm trải nghiệm tương tác với mẹ.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người mẹ phải tự mình đảm nhận toàn bộ việc chăm sóc. Bố, ông bà hoặc người thân đáng tin cậy có thể hỗ trợ để mẹ có thời gian nghỉ ngơi, phục hồi sức khỏe và cân bằng công việc. Việc có nhiều người cùng chăm sóc không khiến trẻ mặc nhiên kém gắn bó với mẹ.
Thống nhất cách chăm sóc và bảo đảm an toàn khi ngủ
Thay vì quá chú trọng việc ai là người chăm sóc chính, các thành viên trong gia đình nên thống nhất những nguyên tắc cơ bản về giờ ăn, giấc ngủ, vệ sinh và cách xử lý khi trẻ khó chịu. Nếp sinh hoạt nhất quán giúp bé dễ thích nghi, đồng thời hạn chế những bất đồng trong quá trình nuôi dạy.
Đặc biệt, cha mẹ cần phân biệt giữa việc trẻ ngủ cùng phòng với người lớn và trẻ nằm chung giường với người lớn. Đây là hai hình thức khác nhau về mức độ an toàn.
Theo khuyến nghị của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trẻ sơ sinh nên ngủ trong cùng phòng với cha mẹ nhưng trên bề mặt ngủ riêng dành cho trẻ. Khuyến nghị này đặc biệt được nhấn mạnh trong ít nhất 6 tháng đầu đời. Cách bố trí giúp cha mẹ thuận tiện theo dõi, cho trẻ ăn và dỗ dành, đồng thời giảm những nguy cơ liên quan đến việc ngủ chung giường.
Khi ngủ, trẻ cần được đặt nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc chắn và không nghiêng. Khu vực ngủ nên thông thoáng, không có gối, chăn dày, thú bông hoặc những vật mềm có thể che mặt, gây ngạt. Cha mẹ cũng không nên để trẻ ngủ trên ghế sofa hoặc ghế bành cùng người lớn.
Duy trì sự quan tâm và yêu thương nhất quán
Điều trẻ cần không chỉ là sự hiện diện của mẹ vào ban đêm mà còn là cảm giác được quan tâm, lắng nghe và đáp ứng trong suốt quá trình trưởng thành. Bên cạnh mẹ, bố, ông bà và những người chăm sóc đáng tin cậy cũng có thể góp phần tạo dựng môi trường phát triển tích cực cho trẻ.
Nếu vì công việc, sức khỏe hoặc hoàn cảnh gia đình mà không thể trực tiếp chăm con cả ngày lẫn đêm, mẹ không nên quá lo lắng hay tự trách bản thân. Hãy cố gắng duy trì những khoảng thời gian chất lượng bên con, thường xuyên trò chuyện, vui chơi và quan sát nhu cầu của trẻ.
Một em bé được chăm sóc bằng sự kiên nhẫn, yêu thương và nhất quán từ những người thân cận vẫn có cơ hội hình thành các mối quan hệ gắn bó tích cực, bất kể người đồng hành bên cạnh bé vào mỗi đêm là ai.
