Chính phủ Malta đang triển khai một chính sách giao thông hiếm gặp khi trả tiền cho người trẻ để họ từ bỏ bằng lái xe. Theo đó, thanh niên dưới 30 tuổi có thể nhận 5.000 euro mỗi năm, tương đương khoảng 136 triệu đồng, nếu tự nguyện giao nộp bằng lái và không điều khiển ôtô trong vòng 5 năm. Tổng giá trị hỗ trợ có thể lên tới 25.000 euro, tương đương khoảng 680 triệu đồng.
Chương trình do Transport Malta khởi xướng từ đầu năm 2026, nằm trong chiến lược giảm áp lực phương tiện cá nhân tại đảo quốc này. Malta hiện là một trong những quốc gia có tỷ lệ sở hữu ôtô cao nhất châu Âu, trong khi diện tích nhỏ khiến hệ thống giao thông thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải.
Để tham gia, người đăng ký phải sinh sống tại Malta ít nhất 7 năm, sở hữu bằng lái ôtô hạng B trong tối thiểu 12 tháng và không có vi phạm giao thông. Sau khi tham gia, họ phải nộp lại toàn bộ bằng lái và cam kết không điều khiển phương tiện cơ giới, không chỉ trong nước mà cả khi ra nước ngoài.
Khoản tiền hỗ trợ sẽ được chi trả theo từng năm, dựa trên mức độ tuân thủ của người tham gia. Nếu bị phát hiện vi phạm cam kết lái xe, người nhận hỗ trợ sẽ phải hoàn trả toàn bộ số tiền đã nhận và chịu thêm các hình thức xử phạt hành chính. Sau khi kết thúc 5 năm, nếu muốn lái xe trở lại, họ phải hoàn thành thêm 15 giờ thực hành tại trung tâm đào tạo.
Bộ trưởng Giao thông Malta, Chris Bonett, cho biết mục tiêu của chính sách không chỉ là giảm số lượng xe trên đường mà còn nhằm thay đổi tư duy di chuyển trong giới trẻ. Ông nhấn mạnh rằng ôtô không còn là lựa chọn duy nhất, và người trẻ có thể trở thành lực lượng thúc đẩy thói quen sử dụng phương tiện công cộng.
Chương trình hiện được giới hạn theo ngân sách khoảng 5 triệu euro, ưu tiên những người đăng ký sớm. Tính đến cuối tháng 3, đã có khoảng 100 thanh niên nộp đơn tham gia. Điều này cho thấy bước đầu chính sách đã thu hút sự quan tâm nhất định, dù quy mô còn khá hạn chế.
Việc Malta triển khai chính sách này cũng dựa trên nền tảng hệ thống giao thông công cộng đã được cải thiện trước đó. Từ tháng 10/2022, quốc gia này đã áp dụng chính sách miễn phí xe buýt cho toàn dân. Đây được xem là điều kiện quan trọng, giúp người dân có lựa chọn thay thế trước khi cam kết từ bỏ phương tiện cá nhân.
Tuy nhiên, chương trình chỉ áp dụng cho nhóm sở hữu bằng lái ôtô dưới 9 chỗ, không bao gồm các loại bằng lái xe máy, xe tải hoặc phương tiện vận tải thương mại. Quy định này nhằm tập trung giảm số lượng phương tiện phổ biến nhất, vốn được xem là nguyên nhân chính gây ùn tắc tại các đô thị có diện tích hạn chế.
Dù vậy, nhiều chuyên gia giao thông vẫn tỏ ra hoài nghi về hiệu quả lâu dài của chính sách. Họ cho rằng việc chi tiền để người dân không lái xe có thể không giải quyết triệt để vấn đề khi số lượng ôtô đăng ký mới tại Malta vẫn tiếp tục gia tăng. Một số ý kiến đề xuất chính phủ nên ưu tiên nguồn lực để nâng cấp hạ tầng giao thông công cộng, đặc biệt tại các khu vực ngoại ô.
Thực tế, Malta là quốc gia có diện tích chỉ khoảng 316 km² với dân số gần 574.000 người, nhưng lại có hơn 445.000 ôtô đăng ký lưu hành. Sự chênh lệch này khiến đường phố thường xuyên rơi vào tình trạng ùn tắc nghiêm trọng, trở thành bài toán nan giải với chính quyền.
Bên cạnh việc “mua lại” bằng lái, chính phủ Malta cũng đang mở rộng các giải pháp khác như phát triển mạng lưới xe buýt và tăng cường kết nối đường thủy nội địa. Những nỗ lực này cho thấy quốc gia châu Âu nhỏ bé đang tìm cách thay đổi cách người dân di chuyển, trong bối cảnh áp lực giao thông ngày càng gia tăng.
