Thứ từng bị bỏ đi khi ăn mít, nay trở thành nguyên liệu được nhiều người tìm mua
Nhắc đến quả mít, nhiều người thường nghĩ ngay đến những múi mít vàng ươm, thơm ngọt hoặc phần hạt có thể đem luộc, rang để ăn. Thế nhưng, nằm xen giữa những múi mít còn có một phần nguyên liệu từng gắn bó với bữa cơm của nhiều gia đình ở nông thôn. Đó chính là xơ mít, những sợi thịt quả bao quanh múi và nằm sát phần lõi. Nếu trước đây không ít người xem xơ mít là phần thừa, chỉ tận dụng làm thức ăn cho vật nuôi, thì ngày nay nguyên liệu này lại được chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn.
Xơ mít có màu sắc và độ dày khác nhau tùy theo giống mít cũng như độ chín của quả. Những phần xơ già, dày, có màu vàng thường được ưa chuộng bởi vị ngọt nhẹ và mùi thơm đặc trưng. Khi ăn, xơ có độ dai mềm, không giòn như múi mít nhưng lại mang đến cảm giác thú vị. Ngược lại, những phần xơ quá mỏng, trắng nhạt hoặc dai cứng thường ít được lựa chọn để chế biến món ăn.
Trong ký ức của nhiều người từng sống ở làng quê, xơ mít là nguyên liệu quen thuộc vào mùa mít chín. Ngày trước, khi điều kiện kinh tế còn khó khăn, người dân thường tận dụng gần như toàn bộ quả mít để tránh lãng phí. Phần múi được dùng ăn tươi, hạt đem luộc hoặc rang, còn xơ mít được giữ lại để nấu thành các món mặn. Chỉ cần thêm chút hành, tỏi, nước mắm hoặc một ít thịt, cá có sẵn trong nhà, người nội trợ đã có thể tạo nên món ăn đậm đà cho cả gia đình.
Sức hấp dẫn của xơ mít nằm ở kết cấu và khả năng thấm gia vị. Khi còn tươi, những sợi xơ có vị ngọt nhẹ, thoang thoảng mùi mít chín. Sau khi xào hoặc kho, xơ trở nên mềm hơn nhưng vẫn giữ được độ dai nhất định, không dễ bị nát nếu nấu vừa phải. Đặc biệt, xơ mít dễ ngấm nước mắm, tiêu, hành và các loại gia vị, tạo nên món ăn đậm đà, phù hợp khi dùng cùng cơm nóng.
Ngày nay, khi những món ăn dân dã được nhiều người tìm lại, xơ mít cũng dần xuất hiện trên các gian hàng bán thực phẩm quê và chợ mạng. Thay vì phải mua cả quả mít để lấy xơ, người tiêu dùng có thể tìm mua phần xơ đã được tách sẵn, thuận tiện cho việc chế biến. Tại một số điểm bán, xơ mít từng có giá khoảng 5.000–15.000 đồng/túi, tùy lượng và chất lượng. Mức giá này mang tính tham khảo, có thể thay đổi theo mùa, khu vực và cách sơ chế.
Mít thường bước vào mùa thu hoạch rộ trong những tháng thời tiết nóng, phổ biến từ khoảng tháng 4 đến tháng 8, tùy giống và vùng trồng. Đây cũng là thời điểm người mua dễ tìm được xơ mít tươi hơn. Với những người từng gắn bó với món ăn này từ nhỏ, hương vị xơ mít không chỉ gợi nhớ bữa cơm đạm bạc mà còn mang theo ký ức về những mùa mít chín trong vườn nhà.
Xơ mít xào, kho cá hay muối chua đều thành món ngon đưa cơm
Một trong những món ăn đơn giản và phổ biến nhất từ nguyên liệu này là xơ mít xào. Sau khi tách xơ khỏi quả, người nấu nhặt bỏ phần dập, rửa sạch nếu cần rồi để ráo nước. Xơ mít có thể được xé thành những sợi nhỏ để dễ thấm gia vị. Tiếp đó, phi thơm hành, tỏi hoặc sả ớt, cho xơ vào đảo đều và nêm nước mắm, muối, tiêu tùy khẩu vị. Khi xơ săn lại, dậy mùi thơm và thấm gia vị, món ăn đã có thể dùng cùng cơm nóng.
Để món xào thêm hấp dẫn, nhiều gia đình còn kết hợp xơ mít với tóp mỡ hoặc thịt ba chỉ. Vị béo của thịt hòa quyện cùng vị ngọt nhẹ của xơ, tạo nên món ăn dân dã nhưng đậm đà. Những sợi xơ sau khi xào có độ dai mềm, dễ ngấm gia vị, thích hợp dùng với cơm trắng. Đây cũng là cách chế biến không quá cầu kỳ, phù hợp với những người muốn thử món ăn quê từ nguyên liệu quen thuộc.
Ngoài món xào, xơ mít kho cá cũng được nhiều người yêu thích. Phần xơ vàng được xếp cùng cá đã làm sạch, thêm nước mắm, hành, tiêu, ớt và nước màu rồi kho trên lửa nhỏ. Trong quá trình nấu, xơ mít hút phần nước kho, trở nên đậm vị và hòa quyện với vị béo của cá. Khi nước kho sánh lại, món ăn có hương thơm hấp dẫn, đặc biệt thích hợp với bữa cơm gia đình.
Xơ mít cũng có thể kho cùng thịt ba chỉ theo cách tương tự. Thịt được xào sơ cho săn, sau đó thêm xơ mít và gia vị rồi đun nhỏ lửa đến khi các nguyên liệu thấm đều. Vị ngọt tự nhiên của xơ giúp món kho có hương vị riêng, trong khi phần thịt mang đến độ béo vừa phải. Dù nguyên liệu đơn giản, cách chế biến này vẫn tạo nên món ăn đủ vị, gợi nhớ những bữa cơm quê mộc mạc.
Ở một số địa phương miền Trung, xơ mít còn gắn liền với món nhút muối chua. Đây là món ăn được làm bằng cách sơ chế nguyên liệu, trộn muối rồi nén trong chum, vại hoặc dụng cụ phù hợp để lên men. Khi đạt yêu cầu, nhút có vị chua dịu, mặn nhẹ và độ giòn dai đặc trưng. Món này có thể dùng ăn kèm cơm nóng, các món kho hoặc kết hợp với nguyên liệu khác để chế biến món ăn mới.
Ngoài xào, kho và muối chua, xơ mít còn có thể dùng làm gỏi. Sau khi sơ chế, xơ được trộn cùng rau thơm, lạc rang, nước mắm chua ngọt và các loại gia vị để tạo thành món ăn thanh nhẹ. Một số cách chế biến khác còn sử dụng xơ mít để chiên giòn, mang đến kết cấu khác biệt so với món xào truyền thống. Nhờ khả năng kết hợp với nhiều nguyên liệu, xơ mít có thể trở thành món mặn, món ăn kèm hoặc món khai vị tùy khẩu vị.
Để chế biến ngon, người mua nên lựa chọn xơ mít còn tươi, không có dấu hiệu hư hỏng hoặc mùi chua bất thường. Với xơ mít lấy từ quả chín, cần chú ý sơ chế và bảo quản đúng cách, tránh để lâu ở nhiệt độ phòng. Riêng món nhút lên men, nên sử dụng sản phẩm được chế biến trong điều kiện vệ sinh bảo đảm, không ăn khi xuất hiện nấm mốc hay mùi lạ.
Từ phần nguyên liệu từng bị xem nhẹ khi bổ quả mít, xơ mít nay được nhiều người biết đến qua những món ăn đậm chất quê nhà. Dù xào với tóp mỡ, kho cùng cá hay muối chua thành nhút, xơ mít vẫn giữ nét đặc trưng là vị ngọt nhẹ, dai mềm và khả năng thấm gia vị. Chính sự mộc mạc ấy giúp món ăn tiếp tục được yêu thích, nhất là với những người muốn tìm lại hương vị của bữa cơm quê ngày trước.
