Từ những triệu chứng như đau bụng, sốt, ho, đau ngực hay khó thở, không ít người hiện nay lựa chọn nhập thông tin vào các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) để tự tìm nguyên nhân, xin gợi ý đơn thuốc rồi mua thuốc điều trị mà không đến cơ sở y tế.
Xu hướng này ngày càng phổ biến nhờ sự phát triển của AI. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo việc quá tin tưởng vào công nghệ trong chẩn đoán bệnh có thể khiến người bệnh đối mặt với nhiều rủi ro, từ điều trị sai hướng đến bỏ lỡ "thời điểm vàng" cứu chữa.
AI không thể thay thế bác sĩ
Trao đổi trên Sức khỏe và Đời sống, ThS.BS Ngô Đức Hùng, Phó Trưởng Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết AI đang tạo ra nhiều thay đổi trong đời sống, trong đó có lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, hiệu quả của AI phụ thuộc rất lớn vào chất lượng nguồn dữ liệu và cách người dùng cung cấp thông tin.
Theo bác sĩ Hùng, trong y học cần phân biệt giữa "vấn đề bệnh" và "bệnh". Điều người bệnh cảm nhận như đau, mệt, khó chịu chỉ là trải nghiệm mang tính chủ quan. Ngược lại, để xác định chính xác bệnh lý, bác sĩ phải kết hợp khai thác triệu chứng, khám lâm sàng, đánh giá các dấu hiệu thực thể và chỉ định xét nghiệm khi cần thiết.
"Nếu chỉ dựa trên những mô tả chủ quan do người bệnh nhập vào AI, hệ thống sẽ thiếu rất nhiều dữ liệu quan trọng để đưa ra kết luận chính xác. Điều này dễ dẫn đến chẩn đoán sai hoặc bỏ sót bệnh", bác sĩ Hùng phân tích.
Ông cho biết bác sĩ luôn phải sàng lọc thông tin, loại bỏ các yếu tố gây nhiễu và kết hợp nhiều nguồn dữ liệu khác nhau trước khi đưa ra chẩn đoán. Trong khi đó, AI chỉ xử lý thông tin mà người dùng cung cấp nên kết quả chỉ mang tính tham khảo.
Nguy cơ bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị
Theo ThS.BS Ngô Đức Hùng, rủi ro lớn nhất của việc tự chẩn đoán bằng AI là người bệnh có thể tin vào kết quả chưa chính xác để tự mua thuốc điều trị hoặc chủ quan không đi khám. Ở chiều ngược lại, AI cũng có thể đưa ra những giả thuyết nghiêm trọng hơn thực tế, khiến người dùng hoang mang, lo lắng không cần thiết.
"Tôi đã gặp không ít trường hợp, kể cả người thân, tự sử dụng AI để chẩn đoán bệnh rồi gặp rắc rối. Có bệnh nhân vào viện nhưng lại không tin kết luận của bác sĩ vì kết quả AI đưa ra khác. Họ yêu cầu thực hiện thêm nhiều xét nghiệm không cần thiết hoặc từ chối chỉ định chuyên môn, gây ảnh hưởng đến việc điều trị cũng như làm mất thời gian của nhân viên y tế", bác sĩ Hùng chia sẻ.
Theo ông, AI chỉ nên được sử dụng sau khi bệnh đã được bác sĩ xác định. Lúc này, công cụ có thể hỗ trợ người bệnh tìm hiểu thêm về cơ chế bệnh, cách chăm sóc, chế độ dinh dưỡng, tác dụng phụ của thuốc hoặc những dấu hiệu cần tái khám.
Chuyên gia cảnh báo không tự kê đơn theo AI
Các chuyên gia cũng nhận định, vì nhiều lý do như bận rộn, ngại đến bệnh viện hoặc muốn tiết kiệm chi phí, nhiều người hiện lựa chọn tìm kiếm thông tin sức khỏe trên internet thay vì đến cơ sở y tế.
Dù AI và internet có thể cung cấp lượng thông tin rất lớn, nhưng những công cụ này không thể thay thế quá trình khám bệnh trực tiếp, đánh giá lâm sàng và chỉ định xét nghiệm của bác sĩ.
BSCKI Nguyễn Thị Bích Thủy, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Minh Anh (TP.HCM), cho biết trên Tuổi Trẻ, hệ lụy đáng lo ngại nhất của việc tự chẩn đoán qua AI hoặc công cụ tìm kiếm là làm chậm quá trình điều trị.
Theo bác sĩ Thủy, nhiều người tự cho rằng mình chỉ mắc bệnh nhẹ nên áp dụng các mẹo dân gian hoặc tự mua thuốc không kê đơn. Tuy nhiên, nếu thực tế là những bệnh nguy hiểm như viêm ruột thừa, nhồi máu cơ tim hay các bệnh lý cấp cứu khác, việc trì hoãn đến bệnh viện có thể khiến tình trạng diễn biến nặng hơn, làm giảm hiệu quả điều trị, thậm chí đe dọa tính mạng.
Bên cạnh đó, tình trạng tự ý sử dụng kháng sinh theo thông tin trên mạng còn làm gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh - một vấn đề y tế đang được cảnh báo tại Việt Nam.
AI hữu ích nhưng cần sử dụng đúng cách
Theo các chuyên gia, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ hữu ích nếu được sử dụng đúng mục đích. Người dân nên xem đây là nguồn tham khảo để tìm hiểu thêm về bệnh sau khi đã được bác sĩ chẩn đoán, thay vì dùng để tự kết luận bệnh hoặc tự kê đơn điều trị.
Ngoài nguy cơ điều trị sai, việc đọc quá nhiều thông tin trên AI còn khiến nhiều người rơi vào trạng thái lo âu vì hệ thống thường đưa ra danh sách nhiều khả năng bệnh, trong đó có cả những bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, đột quỵ hay bệnh tự miễn. Điều này dễ khiến người dùng hiểu nhầm rằng mình mắc bệnh hiểm nghèo.
Các bác sĩ cũng lưu ý, AI không thể biết đầy đủ tiền sử bệnh, dị ứng thuốc hay các thuốc người bệnh đang sử dụng. Nếu tự ý kết hợp thuốc, thực phẩm chức năng hoặc thảo dược theo gợi ý trên mạng, người bệnh có thể gặp tương tác thuốc nguy hiểm, gây tổn thương gan, thận hoặc làm giảm hiệu quả điều trị.
Các chuyên gia khuyến cáo, khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe hoặc kết quả AI khác với chẩn đoán của bác sĩ, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để được giải thích và tư vấn phù hợp. Mục tiêu quan trọng nhất vẫn là chẩn đoán chính xác, điều trị đúng và theo dõi kịp thời, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các công cụ trí tuệ nhân tạo.
