Từng mọc dại ven đường, bờ rào, bờ ruộng, bờ mương hay trong những khu đất bỏ hoang, cây tầm bóp trước đây quen thuộc đến mức nhiều người chỉ xem như một loại cỏ và thường nhổ bỏ hoặc hái về cho gia súc. Ít ai biết, từ lâu, lá và ngọn non của loại cây này đã được người dân ở một số địa phương sử dụng để chế biến món ăn.
Tầm bóp còn được gọi bằng nhiều tên khác như thù lù cạnh, bùm bụp hay lồng đèn. Đây là cây thân thảo thuộc họ Cà, thường cao khoảng 50-80 cm. Lá mềm, màu xanh, mép có răng cưa nhẹ, hoa nhỏ màu vàng nhạt.
Đặc điểm dễ nhận biết nhất của cây là những quả nhỏ được bao bọc trong lớp đài phồng lên như chiếc lồng đèn. Khi chín, quả chuyển sang màu vàng cam, có vị ngọt dịu và có thể ăn trực tiếp.
Trong khi quả được xem là một loại trái cây dân dã, lá và ngọn non lại được nhiều nơi dùng làm rau. Đây cũng là phần giúp tầm bóp dần được chú ý trên thị trường thực phẩm và xuất hiện trong thực đơn của một số nhà hàng.
Vị đắng thoảng qua, ngọt hậu khiến nhiều người ăn rồi “ghiền”
Rau tầm bóp có vị đắng nhẹ khi mới ăn, nhưng không gắt. Sau vị đắng ban đầu là cảm giác ngọt hậu và thanh mát. Chính hương vị đặc trưng này khiến loại rau khác biệt với nhiều loại rau xanh quen thuộc.
Với những người lần đầu thưởng thức, vị rau có thể khá lạ miệng. Tuy nhiên, khi ăn quen, không ít người lại yêu thích cảm giác đắng nhẹ rồi ngọt dần nơi đầu lưỡi.
Tại một số nhà hàng ở miền Bắc và Tây Bắc, rau tầm bóp được xếp vào nhóm rau rừng, rau dại đặc sản. Loại rau này có thể luộc, xào tỏi, nấu canh, làm gỏi hoặc dùng để nhúng lẩu.
Trong đó, xào tỏi là một trong những cách chế biến phổ biến. Rau sau khi hái được rửa sạch, có thể chần nhanh qua nước sôi rồi để ráo. Tỏi được phi thơm trước khi cho rau vào đảo nhanh trên lửa lớn và nêm gia vị vừa ăn.
Món rau thành phẩm vẫn giữ được màu xanh, cọng mềm nhưng có độ giòn nhẹ, quyện với mùi thơm của tỏi. Khi thưởng thức, vị đắng thoảng qua rồi dần chuyển thành vị ngọt hậu đặc trưng.
Ngoài ra, rau tầm bóp còn được luộc chấm nước mắm, nấu cùng cá, thịt hoặc tôm. Quả chín có thể ăn trực tiếp, ép nước, làm mứt hoặc sấy khô.
Tại một số chợ dân sinh và chợ trực tuyến, rau tầm bóp được bán theo bó hoặc theo cân. Tùy thời điểm, nguồn hàng và khu vực, giá loại rau này dao động khoảng 40.000-70.000 đồng/kg.
Từ thứ cỏ mọc hoang đến cây được trồng để bán
Ở nhiều vùng quê, tầm bóp vẫn có thể dễ dàng bắt gặp dọc bờ ruộng, bờ mương hoặc những khoảng đất trống. Tuy nhiên, khi nhu cầu của nhà hàng và người tiêu dùng thành thị tăng lên, loại cây từng bị xem là cỏ dại bắt đầu được thu hái để bán, thậm chí được đưa vào trồng nhằm chủ động nguồn cung.
Tầm bóp được đánh giá là loại cây khá dễ trồng, sinh trưởng nhanh và không đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc quá phức tạp. Cây phù hợp với khí hậu nóng ẩm, đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và có khả năng thoát nước tốt.
Người trồng có thể lấy hạt từ những quả chín già, phơi khô rồi gieo xuống đất. Sau khoảng 2-3 tháng, cây có thể bắt đầu cho thu hoạch lá và ngọn non.
Khi cây phát triển đến một độ cao nhất định, người trồng thường ngắt đọt để kích thích cây phân nhánh, tạo thêm nhiều chồi non. Nếu được chăm sóc và tưới nước đều, tầm bóp có thể cho thu hoạch liên tục.
Hiện một số hộ đã đưa cây tầm bóp vào trồng trong vườn hoặc nhà kính để cung cấp cho cửa hàng thực phẩm và nhà hàng. So với cây mọc tự nhiên, rau trồng thường có thân mềm, lá non và vị dịu hơn. Sau mỗi đợt thu hoạch, cây tiếp tục bật chồi mới, giúp người trồng có thêm nguồn rau mà không phải gieo lại giống thường xuyên.
Từ một loại cây mọc hoang từng bị nhiều người nhổ bỏ, tầm bóp ngày nay đã có mặt trong các bữa ăn, nhà hàng và được bán với giá lên tới hàng chục nghìn đồng mỗi kg.
