Nhiều người vẫn nghĩ chỉ cần duy trì chế độ ăn uống khoa học là có thể hạn chế nguy cơ mắc bệnh thận. Tuy nhiên, theo Times of India, dinh dưỡng chỉ là một trong nhiều yếu tố tác động đến sức khỏe của cơ quan này. Di truyền, tuổi tác, huyết áp, đường huyết, cân nặng, bệnh nền, thuốc sử dụng và lối sống đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ tổn thương thận.
Điều đó có nghĩa hai người cùng duy trì một thực đơn nhưng chưa chắc có mức độ nguy cơ bệnh thận giống nhau. Mỗi cơ thể có khả năng thích nghi và “dự trữ” chức năng thận khác nhau.
Mỗi người có một khả năng lọc thận khác nhau
Thận hoạt động liên tục để loại bỏ chất thải và lượng nước dư thừa ra khỏi cơ thể. Mỗi ngày, hai quả thận tạo ra khoảng 180 lít dịch lọc qua cầu thận. Phần lớn nước cùng các chất cần thiết sau đó được tái hấp thu, chỉ còn khoảng 1-2 lít trở thành nước tiểu. Tuy nhiên, khả năng chịu đựng trước các tác động bất lợi cũng như khả năng phục hồi của thận không giống nhau ở từng người.
Bác sĩ Vinayak Ukirde, chuyên khoa thận tại Bệnh viện Sahyadri (Ấn Độ), cho rằng dinh dưỡng chỉ là một mảnh ghép trong tổng thể nguy cơ bệnh thận. Yếu tố di truyền có thể khiến một số người dễ tổn thương thận hơn. Bên cạnh đó, số lượng nephron - những đơn vị đảm nhiệm chức năng lọc của thận, cũng có thể khác nhau giữa từng người.
Vì vậy, ngay cả những người trong cùng một gia đình, có chế độ ăn tương tự trong thời gian dài, vẫn có thể có mức độ tổn thương thận khác nhau.
Điều này phần nào lý giải tại sao có người duy trì thói quen ăn uống kém lành mạnh trong nhiều năm nhưng chức năng thận vẫn tương đối ổn định, trong khi người khác lại xuất hiện vấn đề sớm hơn.
Dù vậy, không thể vì thế mà xem nhẹ chế độ ăn. Ăn uống hợp lý vẫn góp phần kiểm soát huyết áp, đường huyết, cân nặng và giảm áp lực lên thận.
Nhiều bệnh lý âm thầm gây tổn thương thận
Bệnh thận không nhất thiết bắt nguồn trực tiếp từ những gì một người ăn hằng ngày. Đái tháo đường và tăng huyết áp là hai yếu tố quan trọng liên quan đến bệnh thận mạn. Tình trạng đường huyết cao kéo dài có thể làm hỏng các bộ lọc nhỏ trong thận. Trong khi đó, huyết áp tăng gây áp lực liên tục lên hệ thống mạch máu và cấu trúc lọc. Những tổn thương này thường diễn ra âm thầm trong thời gian dài trước khi biểu hiện thành triệu chứng.
Ngoài hai bệnh lý trên, nguy cơ suy giảm chức năng thận còn liên quan đến bệnh tim mạch, tiền sử gia đình, thừa cân, béo phì, hút thuốc và một số bệnh lý khác. Vì vậy, một người dù có thực đơn tương đối lành mạnh vẫn có thể mắc bệnh thận nếu các yếu tố nguy cơ khác không được kiểm soát. Chế độ ăn tốt không thể hoàn toàn bù đắp cho tình trạng tăng huyết áp hoặc đường huyết kéo dài.
Việc sử dụng thuốc cũng là vấn đề cần lưu ý. Một số thuốc giảm đau, chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen, naproxen có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận và làm tăng nguy cơ tổn thương cơ quan này nếu dùng thường xuyên hoặc với liều cao.
Nguy cơ càng đáng lưu ý ở người đã có bệnh thận, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc đang trong tình trạng mất nước. Do đó, không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau kéo dài. Khi cần dùng thuốc trong thời gian dài, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thận có khả năng tự bù trừ nhưng không vô hạn
Trong chuyên ngành thận học có khái niệm “dự trữ thận”, tức khả năng tăng cường hoạt động khi cơ thể cần đáp ứng cao hơn. Số lượng nephron và mức độ hoạt động của thận ở mỗi người không giống nhau. Khi một phần nephron bị tổn thương hoặc mất đi, những đơn vị còn lại có thể tăng cường hoạt động để bù đắp trong một khoảng thời gian.
Tuy nhiên, cơ chế này chỉ có giới hạn. Chính vì vậy, một người vẫn có thể cảm thấy hoàn toàn bình thường dù chức năng thận đã suy giảm đáng kể.
Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK), bệnh thận mạn ở giai đoạn đầu thường không biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Do đó, cảm giác khỏe mạnh không đồng nghĩa chức năng thận hoàn toàn bình thường. Nhiều bất thường chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm đánh giá chức năng thận.
Lối sống cũng quyết định sức khỏe của thận
Cùng sử dụng một thực đơn nhưng cách sinh hoạt của mỗi người có thể hoàn toàn khác nhau. Một người uống đủ nước, thường xuyên vận động, kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết; người khác lại ít vận động, hút thuốc, thường xuyên mất nước hoặc phải sử dụng thuốc giảm đau trong thời gian dài.
Theo bác sĩ Ukirde, tình trạng mất nước lặp lại, sử dụng thuốc kéo dài và các yếu tố từ môi trường có thể tạo thêm áp lực lên thận, đặc biệt ở những người vốn đã có nguy cơ cao. Tuy nhiên, mất nước không phải nguyên nhân duy nhất và cũng không phải yếu tố phổ biến nhất dẫn đến bệnh thận mạn. Các bệnh lý nền như đái tháo đường, tăng huyết áp và nhiều yếu tố khác vẫn đóng vai trò quan trọng.
Ăn uống lành mạnh có bảo vệ được thận tuyệt đối?
Câu trả lời là không. Chế độ dinh dưỡng hợp lý vẫn rất cần thiết, bên cạnh việc kiểm soát đường huyết, huyết áp, cân nặng, sử dụng thuốc đúng cách và duy trì lối sống khoa học.
Một thực đơn cân đối có thể giúp kiểm soát huyết áp, đường huyết và cân nặng. Ngược lại, ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp, từ đó tạo thêm gánh nặng cho thận.
Điều quan trọng là không nên quy nguyên nhân bệnh thận cho một món ăn, một loại thực phẩm hay một bữa ăn cụ thể. Sức khỏe thận là kết quả của nhiều yếu tố tác động và tích lũy trong thời gian dài.
Hai người có thể cùng ăn một mâm cơm nhưng nguy cơ bệnh thận vẫn khác nhau bởi sự khác biệt về gene, bệnh nền, lối sống và khả năng dự trữ chức năng thận.
Vì vậy, bảo vệ thận không chỉ dừng lại ở việc ăn uống lành mạnh. Kiểm soát huyết áp, đường huyết, cân nặng, sử dụng thuốc đúng hướng dẫn, hạn chế các thói quen gây hại và kiểm tra sức khỏe khi thuộc nhóm nguy cơ cũng rất quan trọng.
Đừng chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới bắt đầu quan tâm đến sức khỏe thận, bởi những tổn thương ở cơ quan này có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài.
