Với trẻ sơ sinh, tiếng khóc gần như là phương tiện giao tiếp duy nhất. Bé có thể khóc khi đói, khó chịu, buồn ngủ, quá nóng hoặc đơn giản là đã tiếp nhận quá nhiều kích thích trong ngày.
Đặc biệt, một số trẻ khỏe mạnh vẫn có những cơn khóc dữ dội vào buổi chiều tối hoặc ban đêm mà không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng. Dân gian thường gọi đây là “khóc dạ đề”, nhưng y khoa không xem “yếu vía” là nguyên nhân của hiện tượng này.
Trước tiên, hãy kiểm tra những điều đơn giản nhất
Khi con đột nhiên quấy khóc, cha mẹ có thể bắt đầu từ những nhu cầu cơ bản thay vì lập tức nghĩ đến bệnh lý.
Hãy kiểm tra xem trẻ có đói, tã có ướt, quần áo có quá chật hoặc cơ thể có đang quá nóng hay quá lạnh hay không. Côn trùng đốt, táo bón, nuốt nhiều hơi khi bú hoặc trào ngược cũng có thể khiến trẻ khó chịu.
Trong lúc cho bú, việc giữ trẻ ở tư thế tương đối thẳng và hỗ trợ bé ợ hơi sau cữ bú có thể giúp hạn chế cảm giác đầy hơi.
Nếu đã loại trừ những nguyên nhân này mà trẻ vẫn xuất hiện những cơn khóc kéo dài, dữ dội, cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi đặc điểm của cơn khóc.
Có một kiểu khóc thường khiến cha mẹ “bó tay”
Cơn khóc co thắt ở trẻ sơ sinh, hay colic, thường được mô tả ở những em bé vẫn khỏe mạnh, bú và phát triển bình thường nhưng bất ngờ xuất hiện những cơn khóc dữ dội, kéo dài và rất khó dỗ.
Một cách nhận biết phổ biến là “quy tắc số 3”: khóc hơn 3 giờ mỗi ngày, ít nhất 3 ngày mỗi tuần và kéo dài khoảng 3 tuần trở lên.
Tuy nhiên, đây chỉ là cách mô tả kinh điển chứ không phải điều kiện để cha mẹ phải chờ đủ 3 tuần mới đưa con đi khám.
Colic thường bắt đầu khi trẻ được vài tuần tuổi, có thể đạt đỉnh vào khoảng 6 tuần rồi giảm dần. Phần lớn trường hợp cải thiện khi trẻ khoảng 3-4 tháng tuổi.
Trong lúc khóc, bé có thể đỏ mặt, nắm chặt tay, gồng người, cong lưng hoặc co hai chân lên bụng. Những biểu hiện này dễ khiến cha mẹ nghĩ con đang bị đau bụng nghiêm trọng.
Vì sao trẻ thường khóc mạnh vào cuối ngày?
Y học hiện vẫn chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất của colic.
Hệ tiêu hóa chưa trưởng thành, trẻ nuốt nhiều không khí khi bú, cách ăn chưa phù hợp hoặc nhạy cảm với một số thành phần trong thức ăn đều có thể liên quan.
Bên cạnh đó, hệ thần kinh của trẻ sơ sinh cũng chưa hoàn thiện. Sau một ngày tiếp xúc với ánh sáng, âm thanh, người lớn bế ẵm và nhiều kích thích khác nhau, trẻ có thể khó tự điều chỉnh trạng thái của mình.
Vì chưa biết cách tự giải tỏa, bé có thể biểu hiện bằng việc khóc nhiều vào cuối ngày.
Một điểm khá dễ bị hiểu nhầm là việc trẻ co chân, xì hơi hoặc bụng căng trong lúc khóc. Khi khóc kéo dài, bé có thể nuốt thêm không khí, khiến bụng đầy hơi. Vì vậy, đầy hơi đôi khi là hệ quả của cơn khóc chứ chưa chắc là nguyên nhân ban đầu.
“Yếu vía” không phải chẩn đoán y khoa
Trong quan niệm dân gian, trẻ quấy khóc ban đêm đôi khi được giải thích bằng những khái niệm như “yếu vía”, “phải vía” hoặc gặp người “nặng vía”.
Cách lý giải này xuất hiện trong bối cảnh trước đây người lớn chưa có nhiều kiến thức để giải thích vì sao một em bé ban ngày vẫn ăn ngủ bình thường nhưng cứ đến một khung giờ nhất định lại khóc rất lâu.
Tuy nhiên, dưới góc độ y khoa, “yếu vía” không phải nguyên nhân được xác nhận của khóc dạ đề.
Một số lời khuyên dân gian như giữ không gian yên tĩnh, hạn chế để trẻ tiếp xúc với quá nhiều người hoặc ôm ấp trẻ nhiều hơn có thể vô tình giúp giảm kích thích. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc nguyên nhân nằm ở “vía”.
Quan trọng nhất là cha mẹ không nên để niềm tin này khiến việc theo dõi sức khỏe của trẻ bị bỏ qua.
Có những tiếng khóc không nên chờ tự hết
Không phải cứ khóc đêm là colic. Đây là điểm cha mẹ cần đặc biệt lưu ý.
Nếu tiếng khóc của trẻ đột nhiên khác hẳn bình thường, rất the thé, yếu bất thường hoặc không thể dỗ, cần đưa trẻ đi khám. Tương tự, cha mẹ cũng nên tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi bé sốt, bỏ bú hoặc bú kém, nôn liên tục, nôn dịch xanh, bụng trướng, tiêu chảy, phân có máu, khó thở, tím tái, co giật, li bì, ít tiểu hoặc tăng cân không đạt.
Đặc biệt, trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế kịp thời.
Những dấu hiệu này không nên được giải thích đơn giản bằng “dạ đề” hay “phải vía”, bởi phía sau tiếng khóc có thể là một vấn đề sức khỏe cần xử lý.
Khi con khóc, cha mẹ có thể làm gì?
Nếu trẻ đã được kiểm tra và không có dấu hiệu bất thường, cha mẹ có thể thử những cách nhẹ nhàng để giúp bé bình tĩnh hơn.
Ôm trẻ áp sát cơ thể, đung đưa nhẹ, quấn khăn đúng cách, tắm nước ấm hoặc tạo âm thanh đều và nhỏ có thể giúp một số bé thư giãn. Đồng thời, nên giảm ánh sáng, tiếng ồn và hạn chế việc chuyền trẻ liên tục giữa nhiều người.
Cha mẹ cũng không nên tự ý đổi sữa liên tục hoặc cho trẻ sử dụng thuốc, men vi sinh, nước lá và các sản phẩm được quảng cáo là “trị dạ đề” khi chưa trao đổi với bác sĩ.
NHS cũng lưu ý rằng nhiều loại thuốc nhỏ chống colic, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung chưa có đủ bằng chứng cho thấy chúng thực sự mang lại hiệu quả rõ ràng.
Và có một nguyên tắc an toàn tuyệt đối: không rung hoặc lắc trẻ.
Nếu người chăm sóc đã quá mệt hoặc mất bình tĩnh, có thể đặt bé nằm ngửa trong nôi hoặc cũi an toàn, tạm rời khỏi phòng vài phút và nhờ người thân hỗ trợ. Lắc trẻ có thể gây tổn thương não nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Điều quan trọng nhất là đừng vội gắn nhãn cho tiếng khóc
Một em bé khóc nhiều vào ban đêm chưa chắc đang mắc bệnh, nhưng cũng không nên mặc định đó là “yếu vía”.
Nếu trẻ vẫn bú, ngủ, phát triển bình thường và không có dấu hiệu cảnh báo, những cơn khóc dạ đề thường sẽ giảm dần khi hệ thần kinh và tiêu hóa trưởng thành hơn.
Trong trường hợp gia đình muốn thực hiện một nghi thức dân gian để cảm thấy yên tâm, cần đảm bảo việc đó hoàn toàn an toàn và không làm trì hoãn việc đưa trẻ đi khám. Không nên đốt vật lạ trong phòng kín, cho bé uống nước không rõ thành phần, đắp lá lên da hay sử dụng khói xông trực tiếp.
