Trên báo Lao động, một độc giả gửi câu hỏi như sau: "Trường hợp bố mẹ lớn tuổi lập di chúc để toàn bộ đất cho người con út thừa kế thì có cần xin ý kiến những người con khác? Những người con khác có quyền khởi kiện không?".
Vấn đề này được giải đáp như sau: Việc cha mẹ chia đất cho người con út có cần xin ý kiến những người con khác hay không phụ thuộc vào thời điểm và nguồn gốc của tài sản.
Trường hợp đất là tài sản riêng của cha mẹ
Khi cha mẹ vẫn còn sống, nếu quyền sử dụng đất thuộc tài sản riêng của cha mẹ hoặc là tài sản chung của vợ chồng thì cha mẹ có quyền tặng cho người con út mà không phải hỏi ý kiến hay nhận sự đồng thuận từ những người con khác. Trong trường hợp này, các con khác không có quyền khởi kiện để yêu cầu phân chia tài sản.
Tuy nhiên, pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động. Những người này có thể được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, theo quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự.
Do đó, nếu quyền và lợi ích hợp pháp của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc không được bảo đảm đúng quy định, họ có quyền khởi kiện và đề nghị Tòa án bảo vệ quyền được hưởng phần di sản mà pháp luật quy định.
Trường hợp đất là tài sản chung của hộ gia đình
Nếu quyền sử dụng đất thuộc tài sản chung của hộ gia đình thì việc tặng cho phải được sự đồng thuận của tất cả thành viên cùng có quyền sử dụng đất. Trường hợp không đáp ứng điều kiện này, người có quyền lợi liên quan có thể khởi kiện, đề nghị Tòa án hủy bỏ giao dịch.
Sau khi cha mẹ qua đời, quyền sử dụng đất sẽ được phân chia theo di chúc hợp pháp hoặc theo quy định thừa kế của pháp luật. Nếu cha mẹ có di chúc hợp pháp để lại tài sản cho người con út thì di sản được phân chia theo nội dung di chúc. Ngược lại, nếu không có di chúc, di sản sẽ được chia cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định.
Nếu người con út tự ý nhận hoặc đứng tên toàn bộ di sản mà chưa có sự đồng ý của những người đồng thừa kế, các đồng thừa kế còn lại có quyền khởi kiện, yêu cầu Tòa án giải quyết việc phân chia di sản theo đúng quy định pháp luật.
Di chúc là gì?
Căn cứ Điều 624 Bộ luật Dân sự quy định thì di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Về hình thức, pháp luật hiện hành tại Điều 627 Bộ luật Dân sự có quy định về di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.
Theo đó, nhằm đảm bảo quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, cũng như đảm bảo thực hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết thì Bộ luật Dân sự khuyến khích lập di chúc bằng văn bản hơn so với di chúc miệng, trừ các trường hợp bất khả kháng, hạn chế năng lực hành vi của người để lại di chúc, đột tử …
Theo Điều 628 Bộ Luật Dân sự, di chúc bằng văn bản bao gồm:
+ Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng.
+ Di chúc bằng văn bản có người làm chứng.
+ Di chúc bằng văn bản có công chứng/ chứng thực.
Bên cạnh đó, theo Điều 629 Bộ Luật Dân sự di chúc miệng sẽ thuộc trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.
Tuy nhiên, sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
