Chính thức: Những trường hợp được nghỉ hưu trước tuổi 5–10 năm hoặc không giới hạn độ tuổi, ai không bị trừ lương hưu?

Theo quy định hiện hành, không phải mọi người lao động đều phải chờ đến tuổi nghỉ hưu thông thường mới được hưởng lương hưu. Tùy từng trường hợp, người lao động có thể được nghỉ hưu sớm hơn tối đa 5 năm, 10 năm hoặc thuộc diện không quy định giới hạn tuổi, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), tính chất công việc hoặc mức suy giảm khả năng lao động.

Những ai được nghỉ hưu trước tuổi tối đa 5 năm?

Luật BHXH năm 2024 quy định nhiều nhóm lao động có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu thông thường. Một trong những nhóm đáng chú ý là người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Theo Điều 64 Luật BHXH 2024, người lao động thuộc diện này phải có tổng thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên trong các nghề, công việc hoặc địa bàn theo quy định. Khi đáp ứng điều kiện về tuổi và thời gian đóng BHXH, người lao động được hưởng lương hưu theo quy định.

Đáng chú ý, từ năm 2026, giáo viên mầm non có thêm một chính sách riêng về tuổi nghỉ hưu. Theo Điều 26 Luật Nhà giáo 2025, nhà giáo trong cơ sở giáo dục mầm non nếu có nguyện vọng có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện bình thường nhưng không quá 5 tuổi.

Trường hợp có từ đủ 15 năm đóng BHXH trở lên, người nghỉ hưu theo diện này không bị giảm tỷ lệ phần trăm lương hưu do nghỉ trước tuổi. Quy định này có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Ngoài ra, người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 61% đến dưới 81%, có đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc và đáp ứng điều kiện về tuổi cũng có thể nghỉ hưu sớm tối đa 5 năm. Tuy nhiên, đây là trường hợp hưởng lương hưu với mức thấp hơn và có áp dụng quy định giảm tỷ lệ hưởng do nghỉ trước tuổi.

Những trường hợp được nghỉ hưu trước tuổi tối đa 10 năm

Một nhóm đặc thù khác được pháp luật cho phép nghỉ hưu sớm hơn đáng kể là người làm công việc khai thác than trong hầm lò.

Theo Điều 64 Luật BHXH 2024, người lao động có từ đủ 15 năm trở lên làm công việc khai thác than trong hầm lò có thể hưởng lương hưu khi tuổi thấp hơn tối đa 10 năm so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường, nếu đáp ứng các điều kiện còn lại theo quy định. Nghị định 158/2025/NĐ-CP cũng quy định cụ thể công việc khai thác than trong hầm lò thuộc phạm vi áp dụng.

Bên cạnh đó, người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, có ít nhất 20 năm đóng BHXH bắt buộc, có thể nghỉ hưu sớm tối đa 10 năm so với tuổi nghỉ hưu thông thường. Trường hợp này thuộc diện hưởng lương hưu thấp hơn và tỷ lệ lương hưu được điều chỉnh theo quy định về nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động.

Đối với một số đối tượng đặc thù như quân nhân, công an và người làm công tác cơ yếu, pháp luật cũng có quy định riêng về điều kiện nghỉ hưu. Khi xác định quyền hưởng lương hưu cần đối chiếu đồng thời với luật chuyên ngành tương ứng.

Trường hợp nào không quy định giới hạn tuổi?

Luật BHXH 2024 quy định một trường hợp đặc biệt không đặt ra điều kiện về tuổi nghỉ hưu, đó là người bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao.

Theo Điều 64, nhóm này có thể được hưởng lương hưu nếu có đủ thời gian đóng BHXH bắt buộc theo quy định. Đây là trường hợp đặc biệt bởi điều kiện hưởng không gắn với một mốc tuổi nghỉ hưu cụ thể như các nhóm thông thường.

Ngoài ra, Luật BHXH 2024 còn có quy định riêng đối với người có thời gian làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và đồng thời bị suy giảm khả năng lao động. Với nhóm này, điều kiện cụ thể cần căn cứ vào thời gian đóng BHXH, thời gian làm nghề và mức suy giảm khả năng lao động để xác định quyền hưởng.

Nghỉ hưu trước tuổi có bị giảm lương hưu không?

Đây là vấn đề người lao động đặc biệt quan tâm khi tính toán thời điểm nghỉ hưu.

Theo Điều 66 Luật BHXH 2024, đối với trường hợp nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động, tỷ lệ lương hưu bị giảm 2% cho mỗi năm nghỉ trước tuổi. Nếu thời gian nghỉ trước tuổi có tháng lẻ thì trường hợp dưới 6 tháng không bị giảm tỷ lệ; từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng bị giảm 1%.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nghỉ hưu sớm đều bị trừ tỷ lệ. Chẳng hạn, người thuộc diện nghỉ hưu theo Điều 64 do làm nghề, công việc đặc thù hoặc giáo viên mầm non đủ điều kiện theo Luật Nhà giáo có thể không bị giảm tỷ lệ chỉ vì nghỉ trước tuổi. Vì vậy, cần xác định chính xác căn cứ nghỉ hưu trước khi tính mức hưởng.

Tuổi nghỉ hưu thông thường năm 2026 là bao nhiêu?

Theo lộ trình quy định tại Bộ luật Lao động và Nghị định 135/2020/NĐ-CP, trong năm 2026, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường là nam 61 tuổi 6 tháng và nữ 57 tuổi.

Đây là mốc tuổi nền để xác định một số trường hợp được nghỉ hưu sớm. Tuy nhiên, với người làm nghề nặng nhọc, độc hại, người khai thác than trong hầm lò hoặc thuộc nhóm suy giảm khả năng lao động, mốc tuổi áp dụng có thể khác. Nghị định 158/2025/NĐ-CP quy định cách xác định mốc tuổi tương ứng với từng nhóm nghề và điều kiện cụ thể.

Cách tính lương hưu khi nghỉ trước tuổi

Về nguyên tắc, lương hưu hằng tháng được xác định dựa trên tỷ lệ hưởng lương hưu và mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.

Đối với lao động nữ, tỷ lệ 45% được tính tương ứng với 15 năm đóng BHXH; sau đó mỗi năm đóng thêm được tính thêm 2%, tối đa 75%.

Đối với lao động nam, tỷ lệ 45% tương ứng với 20 năm đóng BHXH; sau đó mỗi năm đóng thêm được tính thêm 2%, tối đa 75%. Riêng nam giới có từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm đóng BHXH, tỷ lệ được tính theo quy định riêng của Luật BHXH 2024.

Như vậy, người lao động muốn nghỉ hưu trước tuổi cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố như tuổi thực tế, số năm đóng BHXH, tính chất công việc, thời gian làm nghề đặc thù và tình trạng suy giảm khả năng lao động.

Việc thuộc nhóm được nghỉ sớm không đồng nghĩa với việc đương nhiên được hưởng lương hưu; các điều kiện về thời gian đóng BHXH và hồ sơ chứng minh vẫn phải được đáp ứng đầy đủ theo quy định.