Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo thông tư hướng dẫn một số nội dung để các địa phương ban hành chính sách khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số.
Dự thảo được xây dựng để thay thế Thông tư 01/2021/TT-BYT, trong bối cảnh Luật Dân số 2025 đã trao quyền cho cá nhân, cặp vợ chồng quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh. Theo cơ quan soạn thảo, các tiêu chí khuyến khích dựa trên việc không sinh con thứ ba không còn phù hợp với chính sách dân số trong giai đoạn mới.
Có thể hỗ trợ phụ nữ sinh con và trẻ đến 36 tháng tuổi
Theo dự thảo, các địa phương được lựa chọn, quyết định chính sách phù hợp để khuyến khích gia tăng tỷ lệ sinh, hướng tới đạt và duy trì mức sinh thay thế.
Đối với cá nhân, chính sách có thể bao gồm khen thưởng hoặc hỗ trợ bằng tiền, hiện vật cho phụ nữ sinh con, sinh đủ hai con; hỗ trợ phụ nữ mang thai; hỗ trợ tài chính hằng tháng cho trẻ đến đủ 12 tháng, 24 tháng hoặc 36 tháng tuổi.
Các địa phương cũng có thể xem xét hỗ trợ chi phí ăn trưa cho trẻ mầm non và áp dụng những hình thức phù hợp khác tùy điều kiện ngân sách, mục tiêu dân số trên địa bàn.
Đối với tập thể, xã có tỷ lệ phụ nữ sinh hai con từ 60% trở lên có thể được đề xuất UBND cấp tỉnh khen thưởng, kèm hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật. Địa phương được quyết định việc khen thưởng một lần hoặc theo các mốc duy trì thành tích ba năm, năm năm liên tục.
Đề xuất hỗ trợ gia đình sinh hai con một bề là gái
Một nội dung đáng chú ý khác là chính sách khuyến khích giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.
Dự thảo đề xuất địa phương căn cứ tình hình thực tế để tôn vinh, biểu dương và hỗ trợ gia đình sinh hai con một bề là gái nhưng nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi hoặc thành đạt.
Hình thức hỗ trợ có thể gồm miễn, giảm học phí; hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh; hỗ trợ sữa học đường; tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia phát triển kinh tế và các chính sách phù hợp khác.
Đối tượng được ưu tiên gồm trẻ em gái thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, khu vực đặc biệt khó khăn, vùng ven biển, hải đảo và biên giới đất liền.
Dự thảo cũng đề xuất khen thưởng xã có 100% thôn đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi và kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước cộng đồng.
Các cơ sở y tế, cơ sở sản xuất hoặc cung cấp văn hóa phẩm có liên quan đến lựa chọn giới tính khi sinh, nếu tích cực tham gia tuyên truyền, tập huấn và không vi phạm pháp luật, cũng có thể được xem xét khen thưởng.
Hỗ trợ sàng lọc trước sinh, sơ sinh
Để nâng cao chất lượng dân số, dự thảo đưa ra các chỉ tiêu khen thưởng đối với địa phương thực hiện tốt khám sức khỏe trước hôn nhân và sàng lọc trước sinh, sơ sinh.
Xã đạt tỷ lệ 70% phụ nữ mang thai được khám, thực hiện sàng lọc trước sinh đủ bốn bệnh cơ bản và 90% trẻ sơ sinh được sàng lọc đủ năm bệnh cơ bản có thể được đề xuất khen thưởng một lần.
Xã có 90% nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn cũng thuộc diện được đề xuất khen thưởng, hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật.
Phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội hoặc sinh sống tại vùng núi, biên giới, hải đảo, vùng nhiễm chất độc dioxin và khu vực đặc biệt khó khăn có thể được hỗ trợ chi phí sàng lọc trước sinh, sơ sinh.
Dự thảo còn đề xuất hỗ trợ phương tiện tránh thai, dịch vụ kế hoạch hóa gia đình và chi phí sàng lọc dự phòng vô sinh cho nhóm yếu thế, người dân ở vùng khó khăn.
Khen thưởng địa phương chăm sóc tốt người cao tuổi
Chính sách mới không chỉ tập trung vào mức sinh mà còn hướng tới thích ứng với già hóa dân số.
Theo dự thảo, xã có 100% người cao tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế, khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần và được lập hồ sơ quản lý sức khỏe có thể được đề xuất khen thưởng.
Xã xây dựng được mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng, có ít nhất một câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi và đội tình nguyện viên hỗ trợ cũng thuộc diện được xem xét khen thưởng, hỗ trợ.
Những người làm chuyên môn tại trạm y tế xã, cộng tác viên dân số, nhân viên y tế thôn bản và nhân viên công tác xã hội có thành tích trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cũng có thể được khen thưởng.
Mức hỗ trợ do từng địa phương quyết định
Dự thảo không ấn định một mức hỗ trợ chung trên phạm vi cả nước. Căn cứ hướng dẫn của Bộ Y tế, Sở Y tế sẽ phối hợp các sở, ngành tham mưu UBND trình HĐND cấp tỉnh quyết định nội dung và mức khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế.
Kinh phí thực hiện được lấy từ ngân sách địa phương và các nguồn hợp pháp khác. Theo tờ trình, Bộ Y tế dự kiến hoàn thiện, trình ban hành thông tư trước ngày 30/11/2026.
Các nội dung trên hiện mới là dự thảo, chưa phải chính sách chính thức được áp dụng.
