Nhiều gia đình có thói quen mua thịt, cá với số lượng lớn rồi bảo quản trong ngăn đá tủ lạnh để sử dụng dần. Đây là cách làm tiện lợi, đặc biệt với những người bận rộn, không có thời gian đi chợ mỗi ngày. Khi được cấp đông và bảo quản đúng cách, thực phẩm có thể giữ được chất lượng trong thời gian dài hơn so với việc để ở ngăn mát.
Tuy nhiên, ngăn đá không phải nơi có thể bảo quản thực phẩm vô thời hạn mà không ảnh hưởng đến chất lượng. Nhiệt độ thấp giúp ngăn chặn sự phát triển của phần lớn vi khuẩn nhưng không tiêu diệt hoàn toàn các vi sinh vật có sẵn trong thực phẩm. Nếu thịt, cá bị nhiễm khuẩn trước khi cấp đông hoặc được rã đông không đúng cách, nguy cơ mất an toàn vẫn có thể xảy ra.
Để hạn chế những rủi ro này, các gia đình cần chú ý một số nguyên tắc quan trọng từ khâu sơ chế, đóng gói đến rã đông và chế biến.
6 lưu ý quan trọng khi trữ đông thịt, cá
1. Chia nhỏ thực phẩm theo từng bữa ăn
Thay vì cho nguyên một tảng thịt lớn hoặc cả túi cá vào ngăn đá, nên chia thực phẩm thành những phần vừa đủ sử dụng trong một bữa. Cách này giúp thịt, cá đông lạnh nhanh hơn, thuận tiện khi lấy ra chế biến và hạn chế việc phải rã đông toàn bộ số thực phẩm chỉ để sử dụng một phần nhỏ.
Với cá, nên làm sạch, bỏ ruột và thấm khô bề mặt trước khi đóng gói. Thịt cũng cần được phân chia theo khẩu phần, tránh để nhiều loại thực phẩm lẫn lộn trong cùng một túi. Việc chuẩn bị sẵn từng phần không chỉ tiết kiệm thời gian nấu nướng mà còn giúp kiểm soát lượng thực phẩm sử dụng.
2. Đóng gói kín trước khi đưa vào ngăn đá
Thịt, cá nên được bảo quản trong hộp đựng thực phẩm hoặc túi cấp đông chuyên dụng, có khả năng chịu nhiệt độ thấp. Trước khi đóng kín, nên ép bớt không khí ra khỏi túi để hạn chế quá trình mất nước và oxy hóa.
Nếu đóng gói không đúng cách, thực phẩm dễ xuất hiện hiện tượng cháy lạnh, với những vùng bề mặt khô cứng, đổi màu hoặc bám nhiều tinh thể đá. Hiện tượng này chủ yếu ảnh hưởng đến hương vị và kết cấu, không đồng nghĩa thực phẩm đã nhiễm độc nếu vẫn được bảo quản an toàn.
Ngoài ra, cần để thịt, cá sống trong bao bì kín, tách biệt với thực phẩm đã nấu chín hoặc những món có thể ăn ngay nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn chéo.
3. Không để thịt, cá ở nhiệt độ phòng quá lâu trước khi cấp đông
Một sai lầm thường gặp là mua thịt, cá về nhưng để trên bàn bếp nhiều giờ rồi mới sơ chế và đưa vào tủ lạnh. Trong điều kiện nhiệt độ phòng, đặc biệt vào những ngày nóng, vi khuẩn có thể phát triển nhanh chóng.
Theo nguyên tắc an toàn thực phẩm, những thực phẩm dễ hỏng không nên để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ; nếu nhiệt độ môi trường trên khoảng 32°C, thời gian này giảm xuống còn 1 giờ.
Vì vậy, sau khi mua về, thịt, cá cần được bảo quản lạnh càng sớm càng tốt. Nếu chưa có kế hoạch sử dụng ngay, nên đưa vào ngăn đông thay vì chờ thực phẩm giảm độ tươi mới cấp đông.
4. Ghi ngày cấp đông để tránh bảo quản quá lâu
Khi đã đông cứng, nhiều loại thịt, cá có hình thức tương tự nhau, khiến người sử dụng khó nhớ thời điểm mua hoặc cấp đông. Vì vậy, nên ghi tên thực phẩm và ngày bảo quản lên từng túi hoặc hộp đựng.
Thói quen này giúp các gia đình ưu tiên sử dụng những phần được cấp đông trước, tránh tình trạng thực phẩm bị bỏ quên nhiều tháng trong ngăn đá.
Thời gian duy trì chất lượng phụ thuộc vào từng loại thịt, cá, phương pháp đóng gói và nhiệt độ bảo quản. Ở mức khoảng -18°C hoặc thấp hơn, thực phẩm được cấp đông liên tục có thể bảo quản lâu về mặt an toàn, nhưng hương vị và kết cấu vẫn có thể suy giảm theo thời gian.
5. Rã đông đúng cách, tránh để thịt, cá trên bàn bếp qua đêm
Rã đông không đúng cách là một trong những nguyên nhân làm tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Nhiều người có thói quen lấy thịt, cá từ ngăn đá ra để trên bàn bếp từ tối hôm trước, sáng hôm sau mới chế biến. Tuy nhiên, khi lớp ngoài đã tan đá và ấm lên, phần bên trong có thể vẫn đông cứng, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển ở bề mặt.
Cách rã đông an toàn là chuyển thực phẩm từ ngăn đông xuống ngăn mát tủ lạnh, để tan đá từ từ. Nếu cần chế biến nhanh, có thể đặt thịt, cá trong túi kín rồi ngâm nước lạnh, thay nước thường xuyên hoặc sử dụng chế độ rã đông của lò vi sóng.
Với thực phẩm rã đông bằng nước lạnh hoặc lò vi sóng, cần nấu chín ngay sau đó. Không nên ngâm thịt, cá trực tiếp trong nước nóng hoặc để ở nhiệt độ phòng trong nhiều giờ.
6. Không tùy tiện cấp đông lại thực phẩm đã rã đông
Việc lấy cả túi thịt, cá ra rã đông, chỉ sử dụng một phần rồi cho số còn lại vào ngăn đá là thói quen khá phổ biến. Tuy nhiên, rã đông và cấp đông nhiều lần có thể khiến thực phẩm mất nước, giảm độ ngon và thay đổi kết cấu.
Đặc biệt, nếu thịt, cá đã để ngoài nhiệt độ phòng quá lâu, việc cấp đông trở lại không thể khắc phục nguy cơ mất an toàn do vi khuẩn phát triển trước đó.
Dù vậy, không phải mọi trường hợp cấp đông lại đều nguy hiểm. Nếu thực phẩm được rã đông trong ngăn mát tủ lạnh và luôn duy trì nhiệt độ lạnh an toàn, có thể cấp đông lại, dù chất lượng có thể giảm. Ngược lại, với thịt, cá rã đông bằng nước lạnh hoặc lò vi sóng, nên nấu chín trước khi cấp đông lại.
Thịt, cá để ngăn đá bao lâu vẫn giữ được chất lượng?
Thời gian bảo quản phụ thuộc vào loại thực phẩm. Theo hướng dẫn bảo quản thực phẩm đông lạnh của cơ quan an toàn thực phẩm Mỹ, thịt bò hoặc thịt lợn dạng miếng có thể duy trì chất lượng trong khoảng 4–12 tháng; thịt gia cầm nguyên con khoảng 12 tháng, còn thịt gia cầm cắt miếng khoảng 9 tháng.
Đối với cá, thời gian bảo quản chất lượng thường ngắn hơn. Cá béo như cá hồi có thể giữ chất lượng tốt trong khoảng 2–3 tháng, trong khi một số loại cá nạc có thể bảo quản khoảng 6–8 tháng nếu được đóng gói và cấp đông đúng cách.
Đây là những mốc tham khảo về chất lượng khi thực phẩm được giữ đông liên tục ở nhiệt độ khoảng -18°C, không phải thời hạn mà cứ vượt qua là thực phẩm lập tức trở nên nguy hiểm.
Khi lấy thực phẩm ra sử dụng, nếu phát hiện mùi ôi thiu, bề mặt nhớt bất thường hoặc những dấu hiệu hư hỏng rõ rệt, không nên tiếp tục chế biến. Người tiêu dùng cũng cần lưu ý rằng thực phẩm nhiễm vi khuẩn gây bệnh không phải lúc nào cũng có mùi hoặc màu sắc khác thường.
Bảo quản thịt, cá đúng cách không chỉ giúp tiết kiệm chi phí sinh hoạt mà còn hạn chế lãng phí thực phẩm. Chỉ với những thay đổi nhỏ như chia khẩu phần, đóng gói kín, ghi ngày cấp đông và rã đông an toàn, các gia đình có thể chủ động hơn trong việc chuẩn bị những bữa ăn bảo đảm chất lượng.
