Không phải mọi yếu tố khiến cơ thể già đi đều đến từ tuổi tác. Một cuộc khảo sát với 63 chuyên gia y tế cho thấy, bên cạnh dinh dưỡng, vận động và giấc ngủ, còn có những tác nhân tưởng như rất bình thường nhưng có thể góp phần đẩy nhanh quá trình lão hóa sinh học.
Trong bối cảnh các sản phẩm và công nghệ hướng tới kéo dài tuổi thọ ngày càng phát triển, kết quả khảo sát về Lão hóa Lành mạnh của U.S. News & World Report lại đưa ra một góc nhìn khá thực tế. Các chuyên gia cho rằng nhiều người đang quá chú ý đến những giải pháp đắt tiền mà quên mất những yếu tố nền tảng trong đời sống hằng ngày.
Theo Sức khỏe và Đời sống đưa, tham gia khảo sát có 63 chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực như y khoa, khoa học lâm sàng, dinh dưỡng và thể chất. Theo đánh giá chung, duy trì vận động thường xuyên, ăn uống cân bằng và bảo đảm giấc ngủ vẫn là những yếu tố quan trọng hàng đầu để duy trì sức khỏe khi tuổi tác tăng lên. Tuy nhiên, họ đồng thời chỉ ra 3 "điểm mù" ít được chú ý nhưng có thể tác động đáng kể đến quá trình lão hóa.
1. Thiếu kết nối xã hội
Yếu tố được các chuyên gia đánh giá đáng lo ngại nhất là tình trạng cô lập xã hội. Có tới 59% số người tham gia khảo sát lựa chọn đây là một trong những điểm mù quan trọng nhất đối với sức khỏe lâu dài. Giáo sư Valter Longo, Giám đốc Viện Lão hóa USC, cho rằng sự cô lập có thể kéo theo hàng loạt vấn đề sức khỏe. Đặc biệt ở người cao tuổi, tình trạng cô đơn kéo dài ngày càng được xem là một vấn đề đáng quan tâm của y tế cộng đồng.
Tiến sĩ David Katz, người sáng lập và cựu giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Dự phòng Yale-Griffin thuộc Đại học Yale (Mỹ), cũng nhận định việc thiếu tương tác xã hội có thể làm suy giảm cảm giác sống có mục đích, ảnh hưởng sức khỏe tinh thần, làm gia tăng căng thẳng và khiến chất lượng giấc ngủ đi xuống.
Không chỉ tác động đến tâm lý, sự thiếu hụt các mối quan hệ xã hội còn liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch và suy giảm nhận thức. Ngược lại, duy trì những mối quan hệ tích cực, thường xuyên trò chuyện và chia sẻ với người khác có thể giúp giảm áp lực tinh thần, đồng thời hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
2. Đảo lộn đồng hồ sinh học
Xếp thứ hai trong danh sách là tình trạng rối loạn nhịp sinh học, nhận được 19% lượt lựa chọn từ các chuyên gia. Nhịp sinh học có thể hiểu là "chiếc đồng hồ" bên trong cơ thể, giúp điều chỉnh nhiều hoạt động như chu kỳ ngủ - thức và các quá trình sinh lý. Thói quen thức khuya, giờ giấc sinh hoạt thay đổi liên tục hoặc mất ngủ kéo dài có thể khiến hệ thống này bị xáo trộn.
Theo các nghiên cứu được dẫn trong báo cáo, thời lượng ngủ được xem là phù hợp để cơ thể phục hồi nằm khoảng 6,4-7,8 giờ mỗi đêm. Việc ngủ chập chờn, thường xuyên thức giấc hoặc không có giấc ngủ đủ chất lượng cũng có thể ảnh hưởng đến tuổi sinh học.
Một giấc ngủ kém không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi vào ngày hôm sau mà còn tác động đến tâm trạng, khả năng ghi nhớ và hệ miễn dịch. Nếu tình trạng này kéo dài, quá trình phục hồi tự nhiên của cơ thể cũng có thể bị ảnh hưởng.
3. Căng thẳng âm ỉ kéo dài
Đứng thứ ba là một dạng căng thẳng rất dễ bị bỏ qua: những áp lực nhỏ nhưng lặp lại liên tục trong cuộc sống hằng ngày. Yếu tố này nhận được 18% lượt bình chọn. Không giống những đợt stress dữ dội dễ nhận biết, căng thẳng ở mức thấp thường diễn ra âm thầm. Công việc áp lực, thiếu thời gian nghỉ ngơi, những lo toan kéo dài hay cảm giác luôn phải đối phó với nhiều vấn đề có thể khiến cơ thể duy trì trạng thái căng thẳng trong thời gian dài.
Các chuyên gia cảnh báo, nếu không được kiểm soát, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, hệ tiêu hóa và sức khỏe não bộ. Căng thẳng kéo dài cũng được liên hệ với nguy cơ cao hơn đối với một số vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, trong đó có bệnh tim mạch và đột quỵ.
Vì vậy, chăm sóc sức khỏe tinh thần không nên được xem là việc phụ trong quá trình duy trì tuổi thọ. Dành thời gian nghỉ ngơi, thư giãn, vận động và chủ động giải tỏa áp lực có thể trở thành một phần quan trọng của chiến lược chống lão hóa.
Đừng quá kỳ vọng vào công nghệ chống lão hóa
Bên cạnh việc chỉ ra những yếu tố thường bị bỏ quên, khảo sát cũng cho thấy giới chuyên môn chưa hoàn toàn đồng tình với việc chạy theo các công nghệ chống lão hóa có chi phí cao. Một số chuyên gia cho rằng các thiết bị theo dõi sức khỏe liên tục hoặc những công nghệ can thiệp sinh học chưa chắc mang lại hiệu quả tương xứng với chi phí bỏ ra. Trong một số trường hợp, việc liên tục theo dõi các chỉ số sức khỏe thậm chí có thể khiến người sử dụng thêm lo lắng.
Thay vì quá tập trung vào những phương pháp đắt đỏ hoặc chưa có đủ bằng chứng, các chuyên gia khuyến nghị quay trở lại những yếu tố căn bản: Ăn uống hợp lý, duy trì vận động, ngủ đủ và đều đặn, kiểm soát căng thẳng và xây dựng các mối quan hệ xã hội tích cực. Đây cũng là những thay đổi không đòi hỏi chi phí lớn nhưng có thể tạo nền tảng bền vững cho sức khỏe và quá trình lão hóa lành mạnh.
