Những trường hợp viên chức được loại trừ hoặc miễn trách nhiệm kỷ luật 2026

Nghị định số 234/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định rõ các trường hợp viên chức được loại trừ trách nhiệm kỷ luật hoặc được miễn trách nhiệm kỷ luật khi có hành vi vi phạm. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm việc xử lý kỷ luật khách quan, công bằng và phù hợp với từng tình huống phát sinh trong thực tiễn.

Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 234/2026/NĐ-CP quy định về xử lý kỷ luật đối với viên chức. Một trong những nội dung đáng chú ý của nghị định là việc xác định cụ thể các trường hợp được loại trừ trách nhiệm kỷ luật cũng như những trường hợp được miễn trách nhiệm kỷ luật, góp phần bảo đảm tính nhân văn, khách quan và đúng quy định của pháp luật trong quá trình xem xét xử lý vi phạm.

Những trường hợp được loại trừ trách nhiệm kỷ luật

Theo Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức có hành vi vi phạm sẽ không bị xem xét trách nhiệm kỷ luật nếu thuộc một trong các trường hợp được pháp luật xác định là loại trừ trách nhiệm.

Trường hợp đầu tiên là viên chức được cơ quan có thẩm quyền xác nhận đã mất năng lực hành vi dân sự tại thời điểm thực hiện hành vi vi phạm. Việc xác nhận này phải được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật và là căn cứ để cơ quan quản lý không áp dụng hình thức xử lý kỷ luật.

Bên cạnh đó, viên chức cũng được loại trừ trách nhiệm nếu hành vi vi phạm xảy ra trong tình thế cấp thiết, do sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan. Những trường hợp này phải được cơ quan có thẩm quyền xác nhận và phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự cũng như pháp luật về tình trạng khẩn cấp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Ngoài hai trường hợp nêu trên, nghị định cũng mở rộng phạm vi áp dụng đối với các trường hợp khác được pháp luật quy định là thuộc diện loại trừ trách nhiệm kỷ luật. Điều này tạo cơ sở pháp lý để xử lý linh hoạt những tình huống đặc biệt phát sinh trong thực tế.

Các trường hợp được miễn trách nhiệm kỷ luật

Ngoài việc loại trừ trách nhiệm, Nghị định 234/2026/NĐ-CP còn quy định nhiều trường hợp viên chức dù có hành vi vi phạm đến mức phải xem xét xử lý nhưng vẫn được miễn trách nhiệm kỷ luật nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Một trong những nội dung mới đáng chú ý là chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo. Theo đó, viên chức thực hiện các đề xuất về nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ hoặc đổi mới sáng tạo đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép sẽ được miễn trách nhiệm kỷ luật nếu quá trình triển khai thực hiện đúng chủ trương, không có hành vi tham nhũng, tiêu cực, gian lận hay cố ý vi phạm pháp luật, đồng thời có động cơ trong sáng vì lợi ích chung, dù trên thực tế vẫn phát sinh thiệt hại.

Quy định này được đánh giá là bước tiến quan trọng nhằm tạo môi trường thuận lợi để đội ngũ viên chức mạnh dạn nghiên cứu, sáng tạo và đề xuất các giải pháp mới mà không quá lo ngại về rủi ro khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Ngoài ra, viên chức cũng được miễn trách nhiệm kỷ luật nếu đã thực hiện đầy đủ thẩm quyền, trình tự và thủ tục theo quy định của pháp luật, không có mục đích vụ lợi nhưng thiệt hại vẫn xảy ra do nguyên nhân khách quan nằm ngoài khả năng kiểm soát.

Trường hợp viên chức đã qua đời hoặc thuộc diện đặc thù

Nghị định cũng quy định rõ, đối với viên chức có hành vi vi phạm đến mức phải xử lý kỷ luật nhưng đã qua đời thì sẽ không áp dụng hình thức kỷ luật.

Đồng thời, viên chức thuộc các trường hợp được miễn trách nhiệm theo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý các vi phạm pháp luật về đất đai xảy ra trước thời điểm Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực cũng thuộc diện được miễn trách nhiệm kỷ luật theo quy định.

Chính sách này nhằm hỗ trợ tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc đối với các dự án tồn đọng kéo dài, đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

Bảo đảm công bằng trong xử lý kỷ luật viên chức

Việc quy định rõ các trường hợp được loại trừ hoặc miễn trách nhiệm kỷ luật thể hiện nguyên tắc xử lý vi phạm dựa trên bản chất của hành vi, mức độ lỗi và các yếu tố khách quan liên quan, thay vì chỉ căn cứ vào hậu quả xảy ra.

Đồng thời, các quy định mới cũng góp phần bảo vệ những viên chức thực hiện nhiệm vụ đúng quy định, có tinh thần đổi mới, sáng tạo và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung nhưng gặp phải những rủi ro ngoài ý muốn.

Nghị định 234/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch hơn trong công tác quản lý viên chức, vừa nâng cao tính nghiêm minh của kỷ luật hành chính, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của đội ngũ viên chức trong quá trình thực thi công vụ.