Bạch đậu khấu là loại gia vị thuộc họ Gừng, được biết đến với mùi thơm nồng, vị cay ấm và hậu ngọt nhẹ. Loại cây này có hình dáng khá giống cây gừng, thân cao khoảng 2–3m, phát triển tốt trong môi trường khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao và có bóng râm.
Điểm đặc biệt của bạch đậu khấu nằm ở phần quả chứa những hạt nhỏ giàu tinh dầu. Sau khi thu hoạch và sơ chế, hạt được sử dụng làm gia vị, giúp tạo hương thơm đặc trưng cho nhiều món ăn. Bạch đậu khấu còn có những tên gọi khác như bạch khấu nhân, bạch khấu xác, đa khấu hoặc đới xác khấu.
Trên thị trường quốc tế, bạch đậu khấu thường được nhắc đến trong nhóm gia vị đắt đỏ, bên cạnh nhụy hoa nghệ tây và vani. Giá trị của sản phẩm đến từ hương thơm riêng biệt, công dụng trong ẩm thực cũng như công đoạn thu hái, làm khô và bảo quản.
Trồng một lần có thể thu hoạch nhiều năm, giá bán tới 1,5 triệu đồng/kg
Ở Việt Nam, bạch đậu khấu được trồng tại nhiều tỉnh miền núi như Cao Bằng, Lào Cai, Sơn La và Tuyên Quang. Đây là những khu vực có điều kiện khí hậu, độ ẩm và thảm thực vật tương đối phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của cây.
Trước đây, bạch đậu khấu chủ yếu phát triển trong những khu rừng ẩm, dưới tán cây lớn. Khi giá trị kinh tế của loại gia vị này ngày càng được chú ý, người dân bắt đầu mở rộng diện tích trồng, đưa cây vào sản xuất để tạo thêm nguồn thu.
Bạch đậu khấu là cây thân thảo sống lâu năm. Sau khi trồng, cây thường cần khoảng ba năm mới bắt đầu cho quả đạt chất lượng thu hái. Tuy nhiên, khi đã phát triển ổn định, cây có thể tiếp tục cho thu hoạch trong nhiều năm nếu được chăm sóc phù hợp.
Mỗi năm, bạch đậu khấu thường có một vụ thu hoạch chính vào mùa thu. Khi quả chuyển từ màu xanh sang vàng, người dân lựa chọn những chùm đạt độ chín thích hợp để hái. Công đoạn này chủ yếu được thực hiện thủ công nhằm hạn chế dập nát, bảo vệ chất lượng hạt bên trong.
Sau thu hoạch, quả được loại bỏ cuống, làm sạch rồi phơi hoặc sấy khô. Một số phương pháp sơ chế truyền thống còn sử dụng công đoạn xông diêm sinh để làm thay đổi màu sắc vỏ quả. Tuy nhiên, việc sử dụng hóa chất trong chế biến thực phẩm phải tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm.
Bạch đậu khấu khô có thể bảo quản trong thời gian tương đối dài nếu được giữ ở nơi khô ráo, tránh ẩm mốc. Khi sử dụng, người ta thường tách lớp vỏ để lấy phần hạt chứa tinh dầu, có thể dùng nguyên hạt, giã dập hoặc nghiền thành bột.
Bạch đậu khấu tại Việt Nam có giá bán lẻ khoảng 1,2–1,5 triệu đồng/kg, tùy chất lượng và nguồn gốc. Đây là mức giá của sản phẩm gia vị đã qua sơ chế, không phải giá quả tươi thu mua tại vườn.
Mức giá cao khiến bạch đậu khấu trở thành loại cây được quan tâm về tiềm năng kinh tế. Dù vậy, người trồng phải chờ nhiều năm trước khi có vụ thu hoạch đầu tiên, đồng thời cần tính toán chi phí chăm sóc, sơ chế và đầu ra sản phẩm.
Gia vị đắt đỏ có mặt trong nhiều món ăn, Việt Nam xuất khẩu hàng nghìn tấn
Không chỉ được sử dụng trong nước, bạch đậu khấu còn là một mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam. Theo thống kê sơ bộ của Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA), 9 tháng năm 2026 Việt Nam xuất khẩu 3.011 tấn bạch đậu khấu và nhục đậu khấu, kim ngạch đạt 23,0 triệu USD.
Các sản phẩm này đã có mặt tại 31 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hà Lan, Pakistan và Mỹ là những thị trường nhập khẩu lớn nhất.
Trước đó, trong năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu 3.402 tấn bạch đậu khấu, nhục đậu khấu với tổng kim ngạch 27,6 triệu USD. Số liệu cho thấy bạch đậu khấu và nhục đậu khấu có vai trò nhất định trong hoạt động xuất khẩu gia vị của Việt Nam.
Trong ẩm thực Việt Nam, bạch đậu khấu thường được sử dụng để tạo hương cho nước dùng phở, các món thịt hầm, cà ri và những món cần thời gian ninh lâu. Chỉ cần một lượng nhỏ, loại gia vị này đã có thể làm món ăn dậy mùi nhờ hương thơm cay ấm đặc trưng.
Khi kết hợp với thịt bò, thịt gà hoặc thịt cừu, bạch đậu khấu giúp làm dịu mùi đặc trưng của nguyên liệu, đồng thời tạo chiều sâu cho hương vị. Tuy nhiên, vì mùi thơm khá mạnh, người nấu thường chỉ sử dụng lượng vừa phải để tránh lấn át các gia vị khác.
Ở nhiều quốc gia Trung Đông và Nam Á, bạch đậu khấu còn được dùng để pha trà, cà phê, làm bánh, kem và các món tráng miệng. Hương thơm đặc trưng khiến loại gia vị này trở thành nguyên liệu quen thuộc trong nhiều công thức ẩm thực truyền thống.
Từ một loại cây sinh trưởng dưới tán rừng ẩm, bạch đậu khấu ngày càng được chú ý nhờ giá trị thương mại và khả năng thu hoạch lâu năm. Dù có mức giá bán cao, hiệu quả kinh tế thực tế vẫn phụ thuộc vào điều kiện canh tác, năng suất, chất lượng sản phẩm và thị trường tiêu thụ.
