Nói khó, méo miệng, mất thăng bằng hoặc đột nhiên yếu liệt một bên cơ thể có thể là những tín hiệu cảnh báo đột quỵ. Các biểu hiện thường xuất hiện bất ngờ, diễn tiến nhanh và có thể để lại hậu quả nghiêm trọng nếu người bệnh không được cấp cứu kịp thời. Nhận diện đúng triệu chứng và xử trí ngay từ những phút đầu có ý nghĩa quan trọng đối với cơ hội sống cũng như khả năng phục hồi.
Nhiều người vẫn cho rằng đột quỵ chủ yếu xảy ra ở người cao tuổi. Tuy nhiên, căn bệnh này không loại trừ bất kỳ nhóm tuổi nào và có thể xuất hiện ngay cả ở những người còn trẻ.
Bác sĩ thần kinh Kamal Nagar, công tác tại Bệnh viện Narayana, Ahmedabad (Ấn Độ), chia sẻ với Health Shots rằng các dấu hiệu ban đầu của đột quỵ đôi khi bị nhầm lẫn với tình trạng chóng mặt, mệt mỏi hoặc suy nhược thông thường. Sự chủ quan trước những biểu hiện này có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm điều trị quan trọng.
6 dấu hiệu nhận biết đột quỵ cần ghi nhớ
Đột quỵ xảy ra khi nguồn máu cung cấp cho một vùng não bị gián đoạn do mạch máu tắc nghẽn hoặc bị vỡ, gây xuất huyết. Khi không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, các tế bào não nhanh chóng bị tổn thương, thậm chí chết đi.
Để nhận diện những dấu hiệu thường gặp, mọi người có thể ghi nhớ quy tắc B.E. F.A.S.T. Đây là phương pháp cảnh báo đột quỵ được sử dụng rộng rãi, tập trung vào 6 biểu hiện:
1. B (Balance - thăng bằng): Người bệnh đột nhiên đi đứng không vững, chóng mặt, mất khả năng phối hợp các động tác hoặc khó kiểm soát cơ thể.
2. E (Eyes - mắt): Thị lực thay đổi bất thường, nhìn mờ, nhìn thành hai hình hoặc đột ngột mất thị lực ở một hoặc cả hai mắt.
3. F (Face - khuôn mặt): Một bên mặt bị xệ, miệng méo hoặc nụ cười trở nên lệch rõ rệt khi người bệnh cố gắng cười.
4. A (Arms - cánh tay): Một bên tay hoặc chân đột ngột yếu, tê bì. Người bệnh có thể không thể nâng một cánh tay lên hoặc khó giữ hai tay ở cùng độ cao.
5. S (Speech - lời nói): Nói ngọng, nói khó, phát âm không rõ, không thể diễn đạt thành lời hoặc gặp khó khăn khi hiểu người khác nói.
6. T (Time - thời gian): Đây là lúc cần hành động ngay. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, cần gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến bệnh viện càng sớm càng tốt.
Ngoài những biểu hiện trên, đột quỵ còn có thể khiến người bệnh đột ngột lú lẫn, đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân. Đặc biệt, nếu các triệu chứng chỉ xuất hiện trong vài phút rồi tự biến mất, người bệnh cũng không được chủ quan. Đây có thể là dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua, cần được thăm khám khẩn cấp vì nguy cơ đột quỵ thực sự vẫn hiện hữu.
Người nhà tuyệt đối không nên chờ đợi với hy vọng người bệnh tự hồi phục hoặc tự ý áp dụng các biện pháp điều trị tại nhà.
Vì sao cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt?
Đối với người bị đột quỵ, thời gian là yếu tố đặc biệt quan trọng. Việc điều trị được lựa chọn dựa trên nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương và khoảng thời gian tính từ khi triệu chứng bắt đầu.
Sau khi tiếp nhận bệnh nhân, bác sĩ thường chỉ định các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) để xác định loại đột quỵ, phân biệt tình trạng tắc mạch với xuất huyết não. Kết quả này là cơ sở để lựa chọn hướng can thiệp phù hợp.
Với đột quỵ do tắc mạch máu não, một số bệnh nhân có thể được chỉ định sử dụng thuốc tiêu sợi huyết nhằm làm tan cục máu đông hoặc thực hiện thủ thuật lấy huyết khối cơ học. Trong đó, thuốc tiêu sợi huyết thường được xem xét trong khoảng 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Tuy nhiên, không phải tất cả bệnh nhân đều đủ điều kiện áp dụng phương pháp này.
Trong khi đó, đột quỵ do vỡ mạch máu não gây xuất huyết cần được xử trí theo phác đồ khác, tùy thuộc vào vị trí và mức độ chảy máu cũng như tình trạng của người bệnh.
Khi phát hiện người thân có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu ngay, đồng thời ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá thời gian khởi phát và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.
Chủ động kiểm soát yếu tố nguy cơ để phòng ngừa đột quỵ
Bên cạnh việc nhận biết triệu chứng, kiểm soát các yếu tố nguy cơ cũng là biện pháp quan trọng giúp hạn chế khả năng mắc đột quỵ.
Trong đó, tăng huyết áp được xem là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể kiểm soát. Ngoài ra, người mắc đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, người hút thuốc lá hoặc ít vận động cũng có nguy cơ cao hơn.
Các chuyên gia khuyến nghị mỗi người nên duy trì thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm những bất thường. Việc kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu; xây dựng chế độ ăn uống cân bằng; tăng cường vận động thể chất và tránh xa thuốc lá đều góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh.
Đối với người đã được chẩn đoán mắc bệnh nền, cần tuân thủ phác đồ điều trị và trao đổi với bác sĩ về các biện pháp phòng ngừa phù hợp. Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều dùng khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Đột quỵ không chỉ đe dọa tính mạng mà còn có thể để lại những di chứng kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng vận động, giao tiếp, trí nhớ, nuốt và tự chăm sóc bản thân. Tùy mức độ tổn thương, người bệnh có thể cần kết hợp nhiều phương pháp phục hồi chức năng như vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và ngôn ngữ trị liệu.
Quá trình hồi phục thường đòi hỏi thời gian, sự theo dõi y tế thường xuyên và sự đồng hành của gia đình. Vì vậy, nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, cấp cứu đúng thời điểm và chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ vẫn là những việc làm quan trọng để bảo vệ sức khỏe trước căn bệnh nguy hiểm này.
