Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội và điều chỉnh dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác theo hướng không cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác. Tuy nhiên, người chưa thành niên vẫn có thể hiến một số loại mô tái sinh trong những trường hợp đặc biệt, với các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.
Đây là một trong những nội dung đáng chú ý trong dự thảo luật mới nhất được Chính phủ gửi tới các đại biểu Quốc hội ngày 1/11/2026, trước phiên thảo luận tại hội trường dự kiến diễn ra sáng 2/11.
Việc điều chỉnh cho thấy cơ quan soạn thảo đã cân nhắc thận trọng hơn giữa mục tiêu mở rộng nguồn hiến tặng, tạo cơ hội cứu chữa người bệnh với yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, người chưa thành niên.
Bỏ quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, tạng và hiến xác
Tại phiên họp Quốc hội ngày 21/10, khi trình bày dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Chính phủ từng đề xuất mở rộng đối tượng đăng ký hiến tặng.
Theo phương án ban đầu, người dưới 18 tuổi có thể đăng ký hiến và hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Điều kiện đặt ra là người đó đã đăng ký hiến hoặc bày tỏ nguyện vọng trước khi qua đời, đồng thời có sự đồng ý của người đại diện.
Dự thảo thời điểm đó cũng đề xuất cho phép người chưa thành niên hiến mô tái sinh khi còn sống. Cụ thể, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi được đề xuất hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột khi đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Đề xuất này hướng tới mục tiêu bổ sung nguồn mô, bộ phận cơ thể phục vụ điều trị, đặc biệt trong những trường hợp người bệnh cần nguồn hiến có đặc điểm tương thích về sinh học và giải phẫu.
Tuy nhiên, chính sách cũng đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến quyền tự quyết, khả năng nhận thức, tâm lý và nguy cơ người chưa thành niên bị tác động hoặc gây áp lực từ gia đình.
Theo thông tin từ báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật, cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến. Một số đại biểu Quốc hội cũng quan tâm đến quyền tự mình thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến của người chưa thành niên, nhất là khi nguyện vọng của các em không thống nhất với ý kiến của người đại diện.
Tiếp thu những ý kiến này, Chính phủ đã điều chỉnh dự thảo theo hướng chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác của chính mình.
Như vậy, quy định cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tặng trong phương án trước đó đã được loại bỏ. Các nội dung liên quan đến việc đăng ký, thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến của nhóm tuổi này cũng không còn được đặt ra trong dự thảo mới.
Người dưới 18 tuổi vẫn có thể hiến mô tái sinh trong trường hợp đặc biệt
Một điểm cần phân biệt trong dự thảo mới là việc không được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác không đồng nghĩa với việc người dưới 18 tuổi bị loại hoàn toàn khỏi các trường hợp hiến mô.
Theo phương án chỉnh lý ngày 1/11, người chưa thành niên vẫn có thể hiến mô tái sinh khi còn sống, nhưng phạm vi được thu hẹp đáng kể so với đề xuất ban đầu.
Cụ thể, dự thảo đưa ra các điều kiện sau:
- Người hiến phải dưới 18 tuổi và chỉ được hiến mô tái sinh, không bao gồm máu và các thành phần máu.
- Người nhận chỉ được giới hạn trong nhóm anh ruột, chị ruột hoặc em ruột.
- Chỉ thực hiện khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
- Phải có văn bản đồng ý của cha đẻ, mẹ đẻ. Nếu một trong hai người đã qua đời thì cần sự đồng ý của người còn lại.
Đáng chú ý, dự thảo không còn chia nhóm theo hai mốc tuổi 15 và 18 như phương án trước. Trường hợp người dưới 15 tuổi hiến mô tái sinh cho cha hoặc mẹ cũng được loại bỏ.
Đặc biệt, người dưới 18 tuổi không được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống. Điều này đồng nghĩa với việc các bộ phận như thận, gan, tim, phổi lành mạnh không thuộc phạm vi được phép lấy từ người chưa thành niên để ghép cho người khác.
Việc thu hẹp đối tượng nhận mô nhằm hạn chế nguy cơ xung đột lợi ích, nhất là tình huống cha mẹ vừa là người đại diện quyết định việc hiến, vừa là người trực tiếp được nhận mô từ con.
Tăng cường tư vấn độc lập, bảo vệ người hiến chưa thành niên
Bên cạnh việc giới hạn loại mô được phép hiến và phạm vi người nhận, dự thảo mới còn bổ sung các cơ chế bảo vệ nhằm bảo đảm quyết định hiến tặng thực sự xuất phát từ sự tự nguyện.
Theo đó, cả người hiến dưới 18 tuổi và cha, mẹ đẻ của người hiến đều phải được tư vấn độc lập về các khía cạnh pháp lý, y tế, tâm lý và xã hội.
Cơ sở y tế thực hiện lấy mô phải thành lập Hội đồng tư vấn với sự tham gia của các chuyên gia thuộc lĩnh vực y tế, pháp luật và tâm lý. Những người trong hội đồng này không được đồng thời tham gia hoạt động lấy hoặc ghép mô đối với trường hợp đang được tư vấn.
Một yêu cầu quan trọng khác là bác sĩ đánh giá và quyết định người hiến có đủ điều kiện sức khỏe hay không phải độc lập với bác sĩ chẩn đoán, chỉ định ghép hoặc tư vấn cho người hiến.
Các quy định này nhằm hạn chế tình trạng người chưa thành niên bị chi phối bởi mong muốn của người thân, đồng thời bảo đảm quyết định hiến tặng được xem xét khách quan trên cơ sở sức khỏe và lợi ích tốt nhất của người hiến.
Đối với trường hợp lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi người dưới 18 tuổi qua đời do chết não hoặc chết tuần hoàn, dự thảo cũng đặt ra yêu cầu về sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo quy định. Đây là vấn đề riêng biệt với quyền đăng ký hiến của cá nhân khi còn sống.
Như vậy, cần phân biệt rõ giữa việc đăng ký nguyện vọng hiến trước khi qua đời và việc xem xét lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi người chưa thành niên đã qua đời theo cơ chế đại diện được quy định trong dự thảo.
