Nhiều người thường nghĩ chỉ bánh ngọt, kẹo hay nước giải khát có đường mới ảnh hưởng đến đường huyết. Tuy nhiên, thực tế lượng carbohydrate trong cơm, bánh mì, cháo và nhiều thực phẩm giàu tinh bột cũng có thể làm glucose trong máu tăng lên.
Việc kiểm soát hoặc phòng ngừa tiểu đường vì thế không đơn giản là loại bỏ những món có vị ngọt. Lượng carbohydrate tiêu thụ, khẩu phần ăn và cách kết hợp thực phẩm trong mỗi bữa cũng đóng vai trò quan trọng.
Hơn 20 năm không ăn đồ ngọt vẫn mắc tiểu đường
Theo China Times, bác sĩ thận học Lâm Hiên Nhậm, Khoa Thận, Bệnh viện trực thuộc Đại học Á Châu, Đài Loan (Trung Quốc), từng chia sẻ trường hợp một người đàn ông 62 tuổi mắc tiểu đường dù suốt hơn 20 năm hầu như không sử dụng thực phẩm có vị ngọt.
Người đàn ông này cho biết ông không ăn bánh ngọt, bánh quy và cũng không uống nước ngọt. Tuy nhiên, khi được hỏi kỹ hơn về chế độ ăn, ông thừa nhận mỗi bữa thường dùng khoảng 2 bát cơm, ăn cùng dưa chuột muối.
Kết quả kiểm tra cho thấy HbA1c của người này ở mức 7,6%. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), HbA1c dưới 5,7% được xem là bình thường; từ 5,7-6,4% thuộc nhóm tiền tiểu đường và mức từ 6,5% trở lên nằm trong ngưỡng chẩn đoán tiểu đường.
Theo bác sĩ Lâm Hiên Nhậm, vị giác cảm nhận một món ăn có ngọt hay không không phản ánh đầy đủ khả năng làm tăng đường huyết của thực phẩm. Điều đáng quan tâm hơn là lượng carbohydrate mà cơ thể tiếp nhận.
Cơm trắng là một ví dụ điển hình. Thực phẩm này không có vị ngọt rõ rệt nhưng chứa nhiều tinh bột. Khi được đưa vào hệ tiêu hóa, tinh bột được enzyme phân giải thành glucose. Glucose tiếp tục được hấp thu vào máu, từ đó làm đường huyết tăng.
Nhiều món không ngọt vẫn chứa lượng tinh bột đáng kể
Theo bác sĩ Lâm Hiên Nhậm, một sai lầm thường gặp là khi giảm đường, nhiều người chỉ loại bỏ bánh kẹo, nước ngọt mà không chú ý đến những món ăn chính trong ngày.
Cơm trắng, mì, bánh bao, bánh mì sandwich, cháo hay vỏ bánh há cảo đều có thể cung cấp lượng carbohydrate đáng kể. Tương tự, khoai lang, khoai tây, khoai môn, ngô và bí đỏ cũng chứa carbohydrate, dù thường được xếp chung với nhóm rau củ trong bữa ăn.
Một số món ăn và gia vị cũng có thể khiến tổng lượng carbohydrate trong khẩu phần tăng lên mà người ăn khó nhận biết. Có thể kể đến súp đặc, các món chua ngọt, cơm trộn, cơm chan sốt, tương cà hoặc sốt thịt nướng.
Ngay cả những thực phẩm có vị mặn như bánh mì mặn hay bánh quy mặn cũng không đồng nghĩa với việc không chứa carbohydrate.
Đồ uống có cồn cũng cần được lưu ý. Bia và rượu ngọt có thể cung cấp carbohydrate, trong khi rượu còn tác động đến khả năng điều hòa đường huyết của gan.
Vì vậy, theo bác sĩ, một người không ăn bánh kẹo hay uống nước ngọt vẫn có thể tiêu thụ tổng lượng carbohydrate trong ngày tương đương người thường xuyên sử dụng đồ uống pha đường nếu khẩu phần tinh bột quá lớn.
Kiểm soát đường huyết không đồng nghĩa bỏ hoàn toàn cơm
Theo bác sĩ Lâm Hiên Nhậm, người cần kiểm soát đường huyết không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn cơm hoặc tinh bột khỏi thực đơn. Việc cắt giảm carbohydrate quá mức và thay thế bằng lượng lớn thịt, trứng hoặc bột protein cũng không phải lựa chọn phù hợp với tất cả mọi người. Đặc biệt, những người có protein niệu hoặc suy giảm mức lọc cầu thận cần thận trọng khi tăng đáng kể lượng protein, bởi điều này có thể làm gia tăng gánh nặng cho thận.
Do đó, người mắc tiểu đường hoặc có vấn đề về thận nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi đáng kể chế độ ăn.
Trong trường hợp người đàn ông 62 tuổi nói trên, bác sĩ không yêu cầu ông loại bỏ cơm hoàn toàn. Thay vào đó, lượng cơm được giảm từ khoảng 2 bát xuống dưới 1 bát mỗi bữa. Ông đồng thời thay đổi trình tự ăn, ưu tiên rau và thịt trước rồi mới ăn cơm.
Sau 3 tháng, dù thuốc điều trị không thay đổi, chỉ số HbA1c của người này giảm từ 7,6% xuống 6,9%. Trường hợp trên cho thấy kiểm soát đường huyết không nên chỉ tập trung vào việc loại bỏ thực phẩm có vị ngọt. Người ăn cần chú ý tổng lượng carbohydrate từ các món ăn trong ngày, đặc biệt là những thực phẩm giàu tinh bột nhưng không có vị ngọt rõ rệt.
Thay vì kiêng khem cực đoan, việc điều chỉnh khẩu phần, lựa chọn thực phẩm phù hợp và xây dựng thứ tự ăn hợp lý có thể là những bước quan trọng trong kiểm soát đường huyết. Với người đã được chẩn đoán tiểu đường, chế độ ăn vẫn cần được cá nhân hóa theo tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của nhân viên y tế.
