Nếu từng quan sát những tòa nhà cao tầng tại Hong Kong (Trung Quốc), bạn có thể dễ dàng nhận thấy một đặc điểm kiến trúc khá độc đáo: nhiều công trình chọc trời được thiết kế với khoảng trống lớn xuyên qua phần thân, tạo cảm giác như tòa nhà bị khoét rỗng ở giữa. Thoạt nhìn, kiểu thiết kế này có vẻ lạ mắt, thậm chí khiến người ta nghĩ rằng chủ đầu tư đang lãng phí diện tích sử dụng.
Tuy nhiên, đằng sau những khoảng trống ấy là nhiều tính toán có chủ đích, liên quan đến điều kiện khí hậu, khả năng chống chịu gió bão, yêu cầu kỹ thuật xây dựng và cả những quan niệm phong thủy lâu đời của văn hóa Á Đông.
Hong Kong là một trong những đô thị có mật độ xây dựng thuộc hàng cao nhất thế giới. Địa hình nhiều núi, ba mặt giáp biển cùng quỹ đất hạn chế khiến các công trình tại đây buộc phải phát triển theo chiều cao để đáp ứng nhu cầu sử dụng.
Chính điều kiện đặc thù này đặt ra những thách thức lớn cho kiến trúc đô thị, đặc biệt trong việc kiểm soát sức gió, tận dụng ánh sáng tự nhiên và bảo đảm sự lưu thông không khí giữa các tòa nhà.
Phong thủy và quan niệm "đường đi của khí"
Phong thủy là một yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến quy hoạch và thiết kế nhiều công trình bất động sản lớn tại Hong Kong. Theo quan niệm Á Đông, dòng khí tự nhiên cần được lưu thông hài hòa, liên tục từ núi ra biển.
Khi những tòa nhà cao tầng được xây dựng san sát, chúng có thể vô tình cản trở sự lưu chuyển này, khiến không gian trở nên tù túng, mất cân bằng. Theo cách lý giải trong phong thủy, điều đó có thể ảnh hưởng không tốt đến vận khí và sự thịnh vượng của khu vực.
Xuất phát từ quan niệm trên, những khoảng rỗng lớn xuyên qua thân các tòa nhà thường được gọi bằng cái tên dân dã là "cổng rồng". Theo truyền thuyết phương Đông, rồng vốn cư ngụ trên núi và thường di chuyển xuống biển.
Vì vậy, việc tạo ra lối thông thoáng giữa các khối nhà được cho là giúp linh vật này thuận đường di chuyển, không bị cản trở bởi các công trình nhân tạo.
Dù "cổng rồng" không phải thuật ngữ chính thức trong hệ thống phong thủy cổ điển, cách gọi này vẫn được sử dụng rộng rãi và trở thành một dấu ấn thú vị khi nhắc đến kiến trúc đô thị Hong Kong.
Tòa nhà thường được nhắc đến nhiều nhất khi nói về "cổng rồng" ở Hong Kong là Repulse Bay Apartments, nằm gần bãi biển Repulse Bay. Công trình này có một khoảng rỗng rất lớn ở phần thân trên, đủ để nhìn xuyên từ núi ra biển. Chính chi tiết này khiến nó trở thành ví dụ kinh điển cho sự kết hợp giữa niềm tin phong thủy và thiết kế hiện đại.
Lý do kỹ thuật và khí hậu: yếu tố then chốt
Hong Kong thường xuyên phải đối mặt với những cơn bão mạnh và gió lớn, nhất là vào mùa mưa bão. Đối với các tòa nhà chọc trời, sức gió tác động lên bề mặt công trình có thể tạo ra áp lực đáng kể, gây rung lắc và ảnh hưởng đến độ an toàn của kết cấu.
Việc thiết kế những khoảng rỗng lớn xuyên qua thân tòa nhà được xem là một giải pháp giúp gió lưu thông qua công trình, giảm diện tích cản gió và hạn chế áp lực tác động lên một số khu vực nhất định.
Không chỉ phục vụ yêu cầu kỹ thuật, thiết kế này còn mang lại lợi ích về môi trường sống. Các khoảng thông tầng giúp ánh sáng tự nhiên dễ dàng tiếp cận những khu vực xung quanh, đồng thời hỗ trợ lưu thông không khí giữa các không gian.
Trong bối cảnh nhà cửa san sát, diện tích đất hạn chế, đây là cách giúp công trình bớt cảm giác bí bách, cải thiện độ thông thoáng cho cả khu vực sinh hoạt lẫn làm việc.
Mặc dù khoa học hiện đại chưa có bằng chứng xác nhận phong thủy trực tiếp mang lại may mắn hay tài lộc, nhưng tại Hong Kong, yếu tố này vẫn ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý và quyết định của người mua, người thuê bất động sản.
Những công trình bị cho là không hợp phong thủy đôi khi gặp bất lợi trong việc tiếp thị, khó tìm khách thuê hoặc phải điều chỉnh giá bán để thu hút người mua.
Bởi vậy, không ít chủ đầu tư chấp nhận dành một phần diện tích cho các khoảng trống kiến trúc nhằm đáp ứng quan niệm văn hóa và tạo sự an tâm cho khách hàng.
Sự giao thoa giữa tín ngưỡng truyền thống, điều kiện tự nhiên và yêu cầu phát triển kinh tế đã tạo nên những khoảng rỗng độc đáo trên thân các tòa nhà cao tầng Hong Kong.
Đây không đơn thuần là một thiết kế khác biệt về hình thức, mà còn phản ánh cách thành phố tìm kiếm sự cân bằng giữa yếu tố con người, môi trường và kiến trúc trong điều kiện quỹ đất đô thị vô cùng hạn hẹp.
