Mang cơm tự nấu đến văn phòng được nhiều người lựa chọn vì vừa tiết kiệm chi phí, vừa chủ động kiểm soát chất lượng thực phẩm. Tuy nhiên, ngay cả khi thức ăn được chế biến từ nguyên liệu tươi ngon, bữa cơm mang đi vẫn có thể trở thành nguồn gây ngộ độc nếu khâu bảo quản và hâm nóng không được thực hiện đúng cách.
Một nữ nhân viên văn phòng có thói quen chuẩn bị cơm tại nhà mỗi sáng trước khi đi làm. Cô thường lựa chọn thực phẩm tươi, chế biến kỹ lưỡng rồi chia thành từng ngăn trong hộp đựng riêng. Việc tự chuẩn bị bữa trưa giúp cô tiết kiệm khoản chi ăn uống hằng ngày, đồng thời cảm thấy yên tâm hơn về chất lượng món ăn.
Tuy nhiên, sau một bữa trưa như thường lệ, người phụ nữ bất ngờ xuất hiện tình trạng đau bụng, rối loạn tiêu hóa. Điều đáng nói, hộp cơm được nấu từ buổi sáng, khi mở ra vẫn có mùi vị bình thường, không xuất hiện dấu hiệu ôi thiu rõ rệt.
Trường hợp này đặt ra vấn đề mà nhiều người thường bỏ qua: Thức ăn không có mùi lạ liệu có đồng nghĩa với việc vẫn an toàn để sử dụng?
Theo bác sĩ Phạm Uyển Trinh thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, thực phẩm tự chế biến không đồng nghĩa với việc chắc chắn an toàn. Bên cạnh chất lượng nguyên liệu và quá trình nấu chín, cách làm nguội, bảo quản cũng như hâm nóng đều ảnh hưởng trực tiếp đến nguy cơ nhiễm vi sinh vật gây bệnh.
Dưới đây là 5 sai lầm thường gặp khi chuẩn bị cơm mang đến nơi làm việc mà mọi người cần lưu ý.
Đóng kín hộp ngay khi thức ăn còn nóng
Nhiều người có thói quen vừa nấu xong đã cho thức ăn vào hộp, đóng chặt nắp để giữ nhiệt và thuận tiện mang theo. Tuy nhiên, nếu thực phẩm chưa được làm nguội đúng cách, hơi nước có thể ngưng tụ thành những giọt nhỏ ở mặt trong nắp hộp và thành hộp.
Hiện tượng đọng nước không trực tiếp đồng nghĩa với việc thức ăn bị nhiễm khuẩn. Dù vậy, điều đáng quan tâm hơn là thời gian thực phẩm nằm trong khoảng nhiệt độ thuận lợi cho vi sinh vật phát triển. Nếu làm nguội chậm hoặc để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu, nguy cơ mất an toàn thực phẩm sẽ tăng lên.
Để hạn chế tình trạng này, nên chia thức ăn thành những phần nhỏ, sử dụng hộp sạch và có độ nông phù hợp để nhiệt thoát nhanh. Sau khi chế biến, cần đưa thực phẩm vào tủ lạnh sớm thay vì chờ nguội hoàn toàn trong thời gian dài.
Trong quá trình làm nguội, có thể để nắp hé trong thời gian ngắn nếu bảo đảm môi trường sạch sẽ. Khi thực phẩm đã được làm nguội và bảo quản lạnh, cần đậy kín hộp để tránh nhiễm bẩn từ bên ngoài.
Sử dụng hộp nhựa không phù hợp để hâm nóng
Không ít người tận dụng các loại hộp nhựa thông thường để đựng cơm rồi đưa thẳng vào lò vi sóng. Tuy nhiên, khả năng chịu nhiệt và mức độ an toàn của mỗi loại vật liệu là khác nhau. Việc sử dụng sản phẩm không được thiết kế cho mục đích hâm nóng có thể làm tăng nguy cơ các chất trong vật liệu di chuyển vào thực phẩm.
Đáng chú ý, một số sản phẩm nhựa polycarbonate (PC) có thể được sản xuất từ nguyên liệu chứa bisphenol A (BPA). Khả năng BPA thôi nhiễm vào thức ăn phụ thuộc vào đặc tính vật liệu, thành phần thực phẩm, nhiệt độ và thời gian tiếp xúc.
Do đó, người dùng không nên tùy tiện sử dụng hộp nhựa không rõ nguồn gốc hoặc không có thông tin xác nhận khả năng chịu nhiệt để hâm nóng thức ăn.
Theo bác sĩ Phạm Uyển Trinh, người tiêu dùng có thể ưu tiên hộp thủy tinh chịu nhiệt hoặc sản phẩm nhựa được nhà sản xuất ghi rõ có thể sử dụng trong lò vi sóng. Một số hộp làm từ polypropylene (PP) được thiết kế để chịu nhiệt, nhưng không phải tất cả sản phẩm làm từ vật liệu này đều phù hợp với việc hâm nóng.
Ngoài ra, cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, không tiếp tục dùng hộp đã nứt, biến dạng và tránh hâm nóng thức ăn trong các loại hộp dùng một lần nếu chúng không được thiết kế cho mục đích này.
Hâm nóng qua loa khiến thức ăn không đạt nhiệt độ cần thiết
Một sai lầm khác là chỉ làm nóng thức ăn đến mức vừa đủ ấm rồi sử dụng ngay. Cách làm này có thể khiến phần giữa hoặc những vị trí bên trong món ăn vẫn còn lạnh, không đạt nhiệt độ cần thiết để hạn chế vi sinh vật gây bệnh.
Đặc biệt, hâm nóng không thể khắc phục hoàn toàn những sai sót trong quá trình bảo quản trước đó. Một số độc tố do vi khuẩn tạo ra có khả năng chịu nhiệt, không dễ bị phá hủy bằng cách hâm nóng thông thường.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo thực phẩm cần được nấu chín kỹ và hâm nóng đầy đủ trước khi ăn. Đối với các món súp, canh và món hầm, nên đun sôi trở lại để bảo đảm an toàn.
Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) khuyến nghị thực phẩm đã nấu chín và được bảo quản lạnh cần được hâm nóng đến nhiệt độ bên trong khoảng 74°C (165°F).
Khi sử dụng lò vi sóng, người dùng nên đảo hoặc khuấy thức ăn giữa quá trình hâm nóng, đồng thời xoay hộp nếu cần thiết. Sau khi kết thúc, nên để thức ăn nghỉ một thời gian ngắn để nhiệt lượng phân bố đồng đều hơn, tránh tình trạng bên ngoài nóng nhưng bên trong vẫn lạnh.
Để cơm ở nhiệt độ phòng từ sáng đến trưa
Đây là thói quen khá phổ biến tại nhiều văn phòng, đặc biệt ở những nơi không có tủ lạnh dùng chung. Sau khi mang cơm đến công ty, một số người thường đặt hộp thức ăn trên bàn làm việc và chỉ lấy ra sử dụng vào giờ nghỉ trưa.
Tuy nhiên, thực phẩm có thể nhanh chóng trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi nếu được giữ ở nhiệt độ không phù hợp.
Theo khái niệm an toàn thực phẩm, khoảng nhiệt độ từ 5°C đến 60°C được xem là vùng nguy hiểm. Khi thức ăn nằm trong khoảng này quá lâu, nhiều loại vi khuẩn có thể phát triển nhanh chóng, làm tăng nguy cơ ngộ độc.
WHO khuyến cáo không nên để thực phẩm đã nấu chín ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Trong điều kiện môi trường nóng trên 32°C, thời gian này cần rút xuống tối đa 1 giờ.
Vì vậy, sau khi chế biến, nên chia thức ăn vào các hộp nông, sạch và đưa vào tủ lạnh càng sớm càng tốt. Nhiệt độ tủ lạnh cần được duy trì ở mức 5°C trở xuống.
Nếu nơi làm việc không có tủ lạnh, người mang cơm nên sử dụng túi giữ nhiệt kết hợp đá gel để duy trì nhiệt độ lạnh trong suốt quá trình vận chuyển và chờ ăn. Một lựa chọn khác là hộp giữ nóng chuyên dụng có khả năng duy trì nhiệt độ thực phẩm ở mức an toàn.
Mang món ăn dễ hỏng nhưng không có phương án bảo quản
Không phải món ăn nào cũng thích hợp để chuẩn bị từ sáng rồi mang theo đến văn phòng. Những thực phẩm dễ hỏng như salad, gỏi, hải sản sống, sushi hay sashimi đòi hỏi điều kiện chế biến và bảo quản nghiêm ngặt hơn.
Nếu không được duy trì ở nhiệt độ phù hợp, các món ăn này có thể trở thành môi trường thuận lợi cho vi sinh vật gây bệnh phát triển. Đặc biệt, một số thực phẩm ăn liền cần bảo quản lạnh có nguy cơ nhiễm Listeria monocytogenes. Đây là tác nhân đáng lưu ý đối với phụ nữ mang thai, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy yếu.
Bên cạnh đó, nguy cơ nhiễm khuẩn chéo cũng không thể xem nhẹ. Việc đặt thực phẩm sống cạnh món đã nấu chín, sử dụng chung dụng cụ chế biến hoặc đựng nhiều loại thực phẩm trong cùng hộp không được vệ sinh đúng cách có thể khiến vi sinh vật lây lan.
Theo bác sĩ Phạm Uyển Trinh, đối với salad, gỏi, sushi và những món ăn dễ hỏng, cần duy trì điều kiện bảo quản lạnh phù hợp trong suốt quá trình vận chuyển và chờ sử dụng. Nếu không có tủ lạnh, người dùng có thể chuẩn bị túi giữ lạnh kèm đá gel, nhưng phải bảo đảm thực phẩm luôn được duy trì ở nhiệt độ an toàn.
Tốt nhất, không nên mang hải sản sống hoặc những món ăn có nguy cơ hư hỏng cao đến nơi làm việc nếu không có điều kiện kiểm soát nhiệt độ.
Mang cơm nhà đi làm là giải pháp hữu ích giúp tiết kiệm chi tiêu và chủ động hơn trong việc lựa chọn thực phẩm. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ thực sự được bảo đảm khi người chuẩn bị chú trọng cả khâu chế biến, làm nguội, bảo quản và hâm nóng.
Đặc biệt, không nên đánh giá độ an toàn của thức ăn chỉ bằng màu sắc, mùi vị hay vẻ ngoài. Một hộp cơm trông vẫn bình thường chưa chắc đã không chứa vi sinh vật gây bệnh. Vì vậy, thay đổi những thói quen nhỏ trong quá trình chuẩn bị và bảo quản sẽ giúp hạn chế nguy cơ ngộ độc, bảo vệ sức khỏe trong mỗi bữa trưa văn phòng.
