Tình trạng khó đi vào giấc ngủ, dễ thức giấc lúc nửa đêm hoặc ngủ dậy vẫn uể oải có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Bên cạnh việc điều chỉnh nếp sinh hoạt, lựa chọn thực phẩm phù hợp cũng góp phần bổ sung dưỡng chất và hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
Những nguyên nhân khiến giấc ngủ bị gián đoạn
Không ít người thường xuyên rơi vào tình trạng nằm trằn trọc hàng giờ mới ngủ được, tỉnh giấc giữa đêm hoặc thức dậy với cảm giác chưa được nghỉ ngơi đầy đủ. Nếu diễn ra thường xuyên, tình trạng này có thể làm suy giảm thể lực, ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung và tâm trạng.
Có nhiều yếu tố tác động đến chất lượng giấc ngủ. Trong đó, căng thẳng kéo dài, giờ giấc sinh hoạt thiếu ổn định, uống cà phê hoặc trà chứa nhiều caffeine vào cuối ngày và không gian nghỉ ngơi không phù hợp là những nguyên nhân phổ biến.
Ngoài ra, một số vấn đề sức khỏe, quá trình lão hóa, tác dụng không mong muốn của thuốc hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ cũng có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn.
Trong quan niệm y học cổ truyền, táo tàu, kỷ tử, long nhãn và hạt sen thường được đưa vào các món ăn nhằm bồi bổ cơ thể. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học để xác nhận những nguyên liệu này có khả năng chữa mất ngủ hoặc khắc phục tình trạng rối loạn giấc ngủ kéo dài.
Dù không phải thuốc điều trị, việc xây dựng thực đơn cân đối, đa dạng dưỡng chất vẫn có ý nghĩa đối với sức khỏe. Dưới đây là 4 loại thực phẩm quen thuộc có thể được sử dụng trong chế độ ăn hằng ngày.
4 thực phẩm quen thuộc có thể bổ sung vào thực đơn
1. Táo tàu bổ sung chất xơ và chất chống oxy hóa
Táo tàu, hay còn gọi là táo đỏ, là nguyên liệu thường được sử dụng để chế biến trà, chè, canh hầm và nhiều món ăn bồi bổ. Thành phần của loại quả này có carbohydrate, chất xơ cùng các hợp chất thực vật có khả năng chống oxy hóa.
Theo kinh nghiệm của y học cổ truyền, táo tàu được sử dụng trong nhiều món ăn và bài thuốc dân gian. Tuy nhiên, chưa có đủ nghiên cứu lâm sàng để khẳng định loại quả này có thể trực tiếp cải thiện giấc ngủ hoặc điều trị chứng mất ngủ.
Người dùng có thể kết hợp táo tàu với hạt sen để chế biến món ăn hoặc pha trà. Với sản phẩm đã sấy khô, cần kiểm soát lượng sử dụng bởi hàm lượng đường tự nhiên tương đối cao, nhất là đối với người phải theo dõi đường huyết.
2. Kỷ tử cung cấp vitamin và khoáng chất
Kỷ tử là loại quả thường xuất hiện trong các món canh, súp, trà thảo mộc và thực phẩm hầm. Dù có kích thước nhỏ, loại quả này chứa một số vitamin, khoáng chất và carotenoid, góp phần bổ sung các dưỡng chất cần thiết cho cơ thể.
Trong y học cổ truyền, kỷ tử được sử dụng với mục đích bồi bổ sức khỏe. Tuy nhiên, không nên xem đây là thực phẩm có tác dụng điều chỉnh hormone giấc ngủ hoặc chữa mất ngủ, bởi những công dụng này chưa được chứng minh đầy đủ bằng các nghiên cứu trên người.
Có thể sử dụng một lượng vừa phải kỷ tử để nấu canh hoặc pha trà. Đối với người đang dùng thuốc chống đông máu hoặc điều trị bệnh mạn tính, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các sản phẩm chiết xuất kỷ tử với hàm lượng cao.
3. Long nhãn và hạt sen thường được kết hợp trong món ăn bồi bổ
Long nhãn và hạt sen là hai nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món chè, món hầm và thực phẩm truyền thống. Hạt sen chứa carbohydrate, protein thực vật cùng một số khoáng chất. Trong khi đó, long nhãn khô có hàm lượng đường tự nhiên, giúp cung cấp năng lượng.
Hai loại thực phẩm này thường được kết hợp trong các món ăn theo quan niệm bồi bổ của y học cổ truyền. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định chúng có thể điều trị chứng mất ngủ.
Một cách sử dụng phổ biến là nấu hạt sen cùng long nhãn thành món chè hoặc canh ngọt. Khi chế biến, nên hạn chế lượng đường bổ sung, đồng thời tránh ăn quá nhiều ngay trước giờ đi ngủ để không gây đầy bụng, khó chịu.
4. Đậu đen bổ sung protein thực vật và chất xơ
Đậu đen là thực phẩm giàu giá trị dinh dưỡng, cung cấp protein thực vật, chất xơ, sắt và nhiều hợp chất có đặc tính chống oxy hóa. Loại đậu này có thể được chế biến thành nhiều món như cháo, món ăn mặn hoặc chè.
Việc bổ sung đậu đen hợp lý giúp đa dạng nguồn protein và hỗ trợ cung cấp chất xơ cho cơ thể. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh cho thấy loại đậu này có tác dụng trực tiếp cải thiện tình trạng mất ngủ.
Khi sử dụng, cần nấu đậu chín kỹ, kết hợp với các thực phẩm khác để bảo đảm cân bằng dinh dưỡng. Không nên chỉ uống nước đậu đen thay cho bữa ăn chính bởi cách làm này có thể khiến cơ thể thiếu hụt năng lượng và nhiều dưỡng chất cần thiết.
Những thói quen giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ
Bổ sung thực phẩm đa dạng là một phần trong quá trình chăm sóc sức khỏe, nhưng không thể thay thế các biện pháp điều chỉnh lối sống hoặc phương pháp điều trị khi bị mất ngủ kéo dài.
Để hỗ trợ giấc ngủ, mỗi người nên thiết lập khung giờ đi ngủ và thức dậy cố định, hạn chế sử dụng cà phê, trà đặc vào buổi chiều tối. Phòng ngủ cần bảo đảm yên tĩnh, thoáng mát và có ánh sáng phù hợp. Duy trì hoạt động thể chất thường xuyên cũng góp phần cải thiện sức khỏe và chất lượng nghỉ ngơi.
Bên cạnh đó, nên tránh ăn quá nhiều hoặc uống quá nhiều nước sát giờ đi ngủ để hạn chế tình trạng đầy bụng, tiểu đêm gây gián đoạn giấc ngủ.
Nếu tình trạng mất ngủ diễn ra liên tục, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra, xác định nguyên nhân. Những trường hợp thường xuyên ngáy lớn, có biểu hiện ngưng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày cũng cần được thăm khám.
Giấc ngủ chất lượng là kết quả của nhiều yếu tố, trong đó có chế độ dinh dưỡng, thói quen sinh hoạt và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, thay vì phụ thuộc vào một vài loại thực phẩm, mỗi người nên xây dựng lối sống khoa học và xử lý đúng nguyên nhân gây mất ngủ.
